Lần đầu tiên thấy tuyết

In bọt trắng ven đường

Lòng ta đâm nghi hoặc

Hay ai vừa mới sơn?

Đây Dầu-sao-mơ-đi

Rừng cao xô núi kiếp

Nước vực sôi thầm thì

Tuyết sinh thời mặc tuyết

Sờ thấy, hay tuyết thật

Ta trách mình đại nghi

Tuyết sinh thời mặc tuyết

Khách đi thời cứ đi

Lên dốc cao nghìn mét

Ai hay ta tìm gì?

Vỗ tay đánh cái “bép”

Hóa ra cũng do mầy!

Ta sống quen diễn kịch

Thực-giả định làm gì?

Có người trốn phố thị

Về kết áo vỏ cây

Khi hát cùng muôn thú

Ai cảm nỗi vui vầy?

Cảm ơn tầng sương tuyết

Mai về ta chắp tay

V.C.C (Lâm Đồng)

^{* Vườn quốc gia lớn ở Mỹ, bang California giáp Nevada}

Read more…

Thơ ở Las Vegas

Đường xuống  Las Vegas

Trăng lặn giữa ban ngày

Xương rồng nhắc hoang mạc

Phố dựng khum lòng tay

Xưa ai đi đãi vàng

Coi đời như canh bạc

Nay có kẻ tha hương

Không nhận mình “homeless” ^*

 Vui thôi, đừng bắt chước

Nhưng tránh khỏi nơi nào?

Trông kỳ quan lộn ngược

Sao mắt mình đỏ au.

^* Homeless: kẻ không nhà

Không Đề

Trồng chuối chửa nghe mưa

Cơn bão đà xé nát

Xuân ơi cứ đợi chờ

Mây mỗi giây mỗi khác

Võ Chân Cửu (Lâm Đồng)

Read more…

  

UBND tỉnh Bến Tre chọn ngày rằm tháng giêng sắp tới (14-2-2014) sẽ làm lễ công bố cây bạch mai ở trước Đình Phú Tự, xã Phú Trung của tỉnh lỵ được công nhận là Cây di sản Việt Nam. Tin vui này làm nức lòng người dân Nam bộ và người yêu thiên nhiên-môi trường khi bước vào năm mới Giáp Ngọ 2014.

Cây bạch mai cổ thụ này có tuổi đời mấy trăm năm chưa xác định được. Chỉ biết rằng sau ngày Pháp chiếm 3 tỉnh Miền Đông Nam kỳ (1862), thì miền lau lách sình lầy của các cù lao gần biển của miệt cuối sông Tiền đã trở thành nơi tỵ địa của  nhiều lớp cư dân và các bậc sĩ phu yêu nước. Khi người dân chọn đất gò cao nhất để dựng đình Phú Tự, thì cây bạch mai cổ thụ này đã có đó rồi. Đến đầu thế kỷ 20, khi trùng tu, đình được đổi theo hướng Đông Nam nhìn ra sông Bến Tre, thì cây Bạch mai đứng ngay giữa sân đình, bên cạnh đàn Xã tắc, càng tôn thêm vẻ thanh nhã, trang nghiêm. Cây sinh sôi, nảy nở mọc thành bụi dày với khoảng 50 thân lớn nhỏ, cao 5-6m, trong đó có 16 thân lớn, đường kính từ 20-30cm. Các nhánh lớn vươn mình trong tư thế nằm ngang mặt đất, dài từ 7-8m, tỏa thành tán rộng chiếm diện tích khoảng 250m2. 

Cây còn được mệnh danh là: "Cổ thụ mai", "Thần mai", "Danh mộc Bạch mai" hoặc “Nam mai”. Các nhà khoa học đến nay vẫn chưa truy xuất được tên khoa học chính danh của nó, bởi vì cả nước hiện chỉ còn 3 cây “Thần mai” như thế. Hai cây kia cùng ở quận 11 Tp.HCM: một ở sau chùa Giác Viên (số 161/85/20 Lạc Long Quân), một ở chùa Cây Mai, số 6, Hùng Vương. Cứ hằng năm, vào giữa tiết Lập xuân và tiết Thanh minh (từ rằm tháng giêng đến rằm tháng hai Âm lịch), cây Bạch mai này nở hoa trắng xóa, tỏa hương thơm ngát cả một vùng (đặc biệt, hoa chỉ nở vào ban đêm). Nhiều nhà vườn nổi tiếng với tay nghề nhân giống từng bức gốc cây con, hoặc một số chuyên gia ngành sinh học thực vật tìm cách lấy nguồn tế bào từ thân cây, hy vọng tạo được cây giống từ các gốc mai thần, nhưng tất cả đều thất bại, cây không lớn nổi ở các nơi khác!

Từ năm 2008, UBND tỉnh Bến Tre đã có Quyết định công nhận đình Phú Tự và cây thần mai trước đình là Di tích văn hóa lịch sử cấp tỉnh. Hồ sơ cây bạch mai đình Phú Tự để Hội đồng cây di sản thuộc Hội Bảo vệ thiên nhiên-môi trường VN ra văn bản công nhận ngày 14-102013. TS Lê Sơn, Thư ký Hội đồng giải thưởng khoa học Trần Văn Giàu, là người góp sức cùng tỉnh Bến Tre lập hồ sơ này. Ông dịch và trích dẫn đoạn văn mà danh sĩ Trịnh Hoài Đức (1765- 1825) đã viết trong “Gia Định thành thông chí”: 

“Cách cự trấn (thành Gia Định) mười ba dặm rưỡi về phía nam, nổi lên một gò đất cao mọc nhiều cây Nam Mai cổ thụ, đó là Gò Cây Mai. Loài mai nầy khi bông nở không có tuyết (phấn hoa), chỉ có lá hộ hương. Nam Mai thụ linh khí mà mọc, không đem trồng nơi khác được”…

Như vậy có thể phần nào khẳng định cây bạch mai đình Phú Tự có nguồn gốc chính từ Sài Gòn-Gia Định (lúc này thành Gia Định quản cả vùng Nam bộ). Cây bạch mai (mai trắng) không thể lẫn lộn với cây mù u như một số học giả có tên tuổi trước đó đã nhầm lẫn. Vì  hạt mai không thể dùng để lấy dầu thắp đèn được như hạt mù u!

Vậy nguồn gien của các cây “thần mai” này là từ đâu? Có người cho rằng dòng mai trắng này có gốc xa xưa từ  núi Bà ở tỉnh Tây Ninh, nhưng nay cả nơi “chính quán” cũng không còn dấu tích nữa.  Cây mai di sản hôm nay rõ ràng là chứng nhân của bao tháng năm lịch sử, đã cùng người dân vượt qua những phong ba để tồn tại. Vì vậy, từ cả trăm năm trước, các sĩ phu Nam bộ đã hình thành nên nhóm “Bạch Mai thi xã”. Gặp khi trời đẹp khí lành, văn nhân thi sĩ gần xa lại cắp theo bầu rượu, về tụ dưới gốc mai già uống rượu ngâm thơ thưởng thức miền cảnh quan kỳ thú. Kế tục truyền thống đó, từ năm 1994, nhân kỷ niệm 100 năm thành lập tỉnh Bến Tre, Hội văn học nghệ thuật tỉnh đã chủ trì thành lập nhóm “Bạch Mai thi hội”. Và vào ngày rằm tháng giêng hàng năm, ngày thơ Việt Nam lại được tổ chức nơi đây. Bài “Bạch Mai Bi ký” do tập thể sáng tác đã được khắc ghi lại trên tấm bia trước đình vào năm 2000,  đoạn cuối khẳng định:

              Khí thiêng sinh hoa quý

              Ðất linh trổ người tài.

              Ba trăm năm một cội thần mai

              Trải mưa nắng thành chứng nhân lịch sử.

              Nguyên tiêu hoa nở,

              Xuân tiết hương bay.

              Hậu thế nay

              Kính dựng bia này

              Khắc ghi chứng tích.  

Với việc công nhận là “Cây Di sản Việt Nam”, từ mùa Xuân 2014, cây Nam Mai Bến Tre còn là lời nhắc nhở cho sự bảo tàng nguồn gien thực vật quý hiếm trong  cả vùng Nam bộ và cả nước.     

Võ Chân Cửu (Lâm Đồng)
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

                  Tiêu chí Cây Di Sản Việt Nam

Đến 2014 cả nước có 514 cây được vinh danh là Cây Di sản.“Cây Di sản được xác định là cây gỗ hoặc cây thân gỗ, có một trong những giá trị đặc biệt về thẩm mỹ, cảnh quan, môi trường, văn hoá, lịch sử, khoa học… Theo đó, nếu là cây tự nhiên phải có tuổi thọ 200 năm trở lên; cao trên 40m, chu vi trên 6m đối với cây gỗ đơn thân; cao trên 25m, chu vi trên 15m đối với các cây đa, cây si; có hình dáng đặc sắc; đặc biệt ưu tiên các loài đặc hữu, quý hiếm, có giá trị văn hoá, lịch sử.Nếu là cây trồng phải trên 100 năm tuổi; cao trên 30m, chu vi trên 3,5m đối với cây gỗ đơn thân; cao trên 20m, chu vi trên 10m, đối với cây đa, si; đặc biệt ưu tiên các loài có giá trị cảnh quan, văn hóa, lịch sử. Các loại cây khác không đạt các tiêu chí kể trên nhưng có giá trị đặc biệt về khoa học, hoặc lịch sử, hoặc văn hoá, mỹ quan; các loại cây cảnh độc đáo cũng được vinh danh cây di sản”.

 (Nguồn: Hội Bảo vệ Thiên nhiên-Môi trường VN)

---------------------------------------------------------------------- --------------------                                                    
 

Read more…

Có thể nói trong 12 con giáp, ngựa được con người dành sự thân cận, thương mến và trân trọng nhất trong đời sống vật chất cũng như tinh thần. Ngựa luôn là biểu tượng của sự thành công. Những câu chuyện về ngựa có lẽ sẽ… nói hoài không hết.

Từ điển Wikipedia ghi nhận con ngựa là 1 trong 8 phân loài động vật bộ guốc lẻ, thuộc họ Equidae. Nó đã trải qua khoảng từ 45 đến 55 triệu năm tiến hóa để bộ chân nhiều ngón trở thành một ngón mang móng guốc như hiện nay. Các nhà nghiên cứu lịch sử khẳng định con ngựa từ loài thú hoang, ở Châu Á đã được con người nuôi thuần từ hơn 4.500 năm trước Công nguyên, ở Châu Âu là hơn 3000 năm.

Trâu bò, hươu nai, cả đến con heo cũng là loài móng guốc, nhưng có 2 móng trở lên. Chỗ hơn  của ngựa là chân chỉ có 1 ngón và 1 móng. Nhưng trong văn chương dân gian Việt nam (qua bài Lục súc tranh công), ngựa không tranh cãi hơn thua về chỗ đó, mà lại về… khuôn mặt:

                   Ngựa nghe nói, tím gan tím phổi

                   Bèn chạy ra gầm hú vang tai:

-Bớ này này, ta bảo chúng bay,

Đố mặt ai dài bằng mặt ngựa…

Mặt dài là đẹp là để so trong loài vật chứ không phải để so trong loài người! Các câu thơ trên con người nghe rất tức cười, nhưng với ngựa là điều hợp lý. Chân một móng guốc giúp ngựa lướt nhanh qua suối khe, đồi núi; khuôn mặt dài để ngựa dễ tìm kiếm, gặm cỏ ngon cho mau tăng trưởng, khỏe mạnh để dong ruổi dặm trường. Những con trâu lung (thả hoang) cũng sẽ có bộ mặt dài ra (tất nhiên không thể dài bằng ngựa!).

Chuyện con ngựa ăn cỏ gắn với một truyền thuyết về người anh hùng áo vải Tây Sơn Nguyễn Huệ của quê hương Bình Định. Chuyện kể rằng sau khi dựng cờ khởi nghĩa ở vùng hạ đạo, Tây Sơn Tam Kiệt mở rộng căn cứ địa lên vùng rừng núi nhiều đèo dốc, thung lũng ở cao nguyên An Khê (nay thuộc các huyện K’Bang, Kon Chơ Ro, Đak Đoa và thị xã An Khê của tỉnh Gia lai). Nguyễn Nhạc kết thân được các tù trưởng thiện chiến trong vùng. Nhưng riêng tù trưởng Bok Kiơm thuộc dân tộc Sê Đăng, thì dùng đủ cách vẫn không thu phục được.

Nguyễn Huệ liền tình nguyện đến chinh phục. Vị tù trưởng nhắn với bộ hạ Nguyễn Huệ: nếu khuất phục được bầy ngựa thần trên núi Hảnh Hót (Hỉnh Hót) thì cả bộ tộc mới theo.

Sau khi lần ra đường đi bầy ngựa hoang, Nguyễn Huệ cho kiếm 2 con ngựa cái tơ thật đẹp, đem về dạy cho thuần thục. Nghe tiếng chủ hú là 2 ngựa chạy về. Lính dẫn ngựa cái thả vào núi, bầy ngựa rừng xúm lại ve vãn. Nguyễn Huệ ra bìa rừng, cất tiếng hú gọi, bầy ngựa hoang cũng lẽo đẽo chạy về theo. Nhưng khi thấy bóng người là chúng quay đầu trở lại rừng. Nguyễn Huệ liền đem những bó cỏ ngon đã lựa sẵn ra cho ngựa cái ăn, bầy ngựa rừng cũng lục tục kéo đến. Thấy ngựa cái được chủ vuốt ve âu yếm, các ngưạ hoang cũng dần dần thân thiện với quân lính. Thấy con ngựa chúa đàn đứng xa nghểnh cổ nhìn đàn, Nguyễn Huệ từng bước, từng bước lại gần, ngày ngày đem lọn cỏ ngon nhất để đó rồi lẳng lặng về. Sau chừng 10 ngày, ngựa chúa đã bớt hung hăng. Qua một con trăng  nữa thì ông leo được lên lưng ngựa, điều khiển nó chạy tung vó. Một sáng nọ, viên tù trưởng được mời ra chứng kiến cảnh Nguyễn Huệ đứng trên tảng đá cao hướng mặc về đỉnh núi, cất tiếng hú dài. Bỗng tiếng vó ngựa rầm rập từ khắp ngã chạy về, quây quần dưới chân tảng đá, cất hai chân trước hí vang như chào mừng. Nguyễn Huệ nhảy từng bậc xuống, ung dung phốc lên lưng con ngựa chúa, khoác tay điều khiển cả bầy ngựa hàng ngàn con quây quần rồi chạy theo vị chủ soái. Viên tù trưởng lúc này cũng chạy đến. Ông cất tiếng hú để toàn bộ dân làng ra nghe tuyên bố: Đây đúng là Giàng của chúng ta!

Đàn ngựa rưng ở quê hương người Sê Đăng sau đó trỏ thành  những con chiến mã đưa nghĩa quân Tây Sơn hành quân bình Nam, dẹp Bắc.

Câu chuyện cũng cho thấy nghĩa quân Tây Sơn đã có bí quyết tìm ra những loại cỏ ngon nuôi dưỡng ngựa. Nhưng đó là loại cỏ gì?

                   Nhong ngong ngựa Ông đã về

                  Cắt cỏ Bồ Đề cho ngựa Ông ăn.

“Ông” ở đây chính là anh hùng Lê Lợi. Còn Bồ Đề là một địa danh nay ở gần cầu Long Biên, huyện Gia Lâm, Hà Nội, nơi Lê Lợi thường cỡi ngựa trở về sau giờ tập luyện, chiến đấu. Câu ca cho thấy từ xưa người Việt Nam đã có truyền thống nuôi và dưỡng ngựa. Cỏ được ngựa thích ăn nhất là các loại cỏ mật, cỏ chỉ, cỏ gà, cỏ tranh… có rất nhiều ở khắp đồng quê Việt Nam. Ở các làng chuyên nuôi ngựa các tỉnh, giờ đây người ta còn cho ngựa ăn các loại cỏ thực phẩm được trồng như cỏ voi, cỏ VA 06 thêm đọt ngô, rơm rạ khô dự trữ hòa với cám gạo, cám ngô, đậu nành… Những nhà chăn nuôi lão luyện tiết lộ: với các bó cỏ cắt cho ngựa ăn, con người không được ngồi lên. Vì nếu cỏ có hơi người, chúng sẽ bỏ không ăn. Đây quả là một kinh nghiệm quý để phát triển nghề nuôi ngựa.

Từ ngàn xưa con ngựa luôn gắn bó với người để làm công việc vận chuyển hàng hóa hoặc đi xa. Ngày nay, thế giới công nhận ngựa cho nhiều sản phẩm giá trị. Máu ngựa dùng làm huyết thanh, xương ngựa nấu thành cao bổ dưỡng (quy nhất là cao ngựa bạch). Thịt ngựa nhiều chất đạm, nhưng giá trị hơn lại là sữa ngựa. Nó là liều thuốc bổ của đoàn quân Mông Cổ từng chinh phục thế giới ngày xưa!

Ngoài giá trị vật chất, con ngựa đã tạo nên những giá trị tinh thần phong phú khó có loài vật nào thay thế được. Bóng câu, vó ngựa… dùng để chỉ thời gian. Ruột ngựa để chỉ tính cách ngay thẳng; da ngựa bọc thây nêu sự hy sinh trung thành;  sức ngựa (mã lực) là đơn vị công suất; ngựa chạy diễn tả tốc độ, còn được dùng khi so với sự xác tín: một lời nói ra, 4 ngựa không theo kịp.

Tình đồng đội, tình nhân loại hiện rõ trong câu nói  về tính cách ngựa: một con ngựa đau, cà tàu không ăn cỏ. Có thể từ tính cách này nên con ngựa trở thành nhân vật, đề tài trung tâm của nhiều truyền thuyết. Như Thánh Gióng vào đời vua Hùng Vương thứ 6 yêu cầu đóng cho mình một con ngựa sắt để cỡi đi đánh đuổi giặc Ân. Hình tượng ngựa có mặt trong nhiều công trình kiến trúc, đình, chùa… Tranh vẽ ngựa cũng xuất hiện khá sớm từ Đông sang Tây, trở thành một trường phái riêng trong tranh thủy mạc.

Con ngựa xếp thứ 7 trong 12 chi theo lịch đông phương. Số 7 biểu tượng cho sự hoàn thiện (nam thất nữ cửu).Chi Ngọ mang những ý nghĩa triết lý và nhân văn. Giờ Ngọ nằm trong thời gian rực rỡ nhất (từ 11 đến 13 giờ). Tháng con ngựa (tháng 5) là mùa trái cây chín rộ, cho thu hoạch nhiều nhất. Tín ngưỡng dân gian cho rằng thời vận năm ngựa sẽ cho nhiều thành đạt, may mắn, những khủng hoảng về kinh tế chính trị của cả thế giới sẽ được vượt qua. Chúng ta có quyền hy vọng. Đường dài hay sức ngựa…

 

 Võ Chân Cửu (Lâm Đồng)

Read more…

                   

                    

Cao nguyên Bảo Lộc ở cuối dãy Trường Sơn với những tịnh cốc nổi tiếng, hơn 40 năm về trước còn là nơi tụ hội nhiều nhà sáng tác. Như Nhất Hạnh, Trần Thiện Thanh, Nguyễn Đức Sơn…

Do khá gần Sài Gòn nên người thích khoa thiên văn vẫn chọn về đây khi có các sự kiện lớn. Rạng sáng ngày 14-12- 2013 khi ngắm mưa sao băng, có người bỗng nhắc: kỳ diệu sao trên rừng! “Sao Trên Rừng” còn đây không?

Cộng nghiệp thơ

Sao Trên Rừng là bút danh thời khởi nghiệp của Nguyễn Đức Sơn (NĐS) ở các tạp chí Sáng Tạo, Văn Nghệ… từ  các năm 1959-1960. Khi xuất bản tập thơ đầu tay “Những Bài Tình Đầu” gồm 3 phân khúc Bọt Nước, Hoa Cô Độc (1965), rồi Lời Ru (1966), ông vẫn xưng bút hiệu này. Sách phát hành, NĐS lập tức nổi tiếng như một thi sĩ kỳ dị- vì những tuyên bố thành thật nhưng mang tính tự đại in trên bìa sách. Khi chuẩn bị cho nhà xuất bản An Tiêm in tập thơ Đêm Nguyệt Động (1967) để làm sính lễ đi cưới vợ, ông ký hẳn tên thật. Tên tuổi NĐS còn dữ dội với các tập truyện ngắn như Cát Bụi Mệt Mỏi (1968), Cái Chuồng Khỉ (1969), Xóm Chuồng Ngựa (1971). Có nhà điểm sách và nhiều độc giả cho ông là một “thiên tài độc ác”. Vì bằng mạch văn, ông  đã đẩy người đọc đến chỗ tận cùng của trí tưởng. Cho nên, qua cuộc khảo sát về “Những cây bút hay nhất” do Tạp chí văn nghệ Khởi Hành thực hiện năm 1971, NĐS đã lọt vào Top 5. Mặc dù vậy, về sau nhắc đến ông, mọi người vẫn ấn tượng là một thi sĩ. Như từ thuở đầu tiên ông đi vào sáng tác:

                   Một đêm sao ở trên rừng

          Đua nhau rụng xuống chào mừng nhân gian

                   Hồn tôi cây cối liên hoan

          Rưng rưng tôi thấy trăm ngàn ước mơ

                   Tuổi vàng giống mộng trời thơ

          Lớn lên tôi chết bên bờ hư không

                                           (Tập “Bọt Nước-Những Bài Tình Đầu”)

Bài thơ đầu tiên đã giải thích vì sao ông chọn bút hiệu, cũng “ngầm” tiên đoán số phận (cũng là định mệnh?) của cuộc đời mình. Nhưng nó thành thật và hiền hậu quá; không như người đọc cảm nghĩ rằng càng dấn thân vào chơi, NĐS càng trở nên kỳ dị (dù giọng điệu vẫn rất thành thật) khi cố tình đưa lời miệt thị từ người có bằng cấp, trường đại học, và đến cả những người viết lách cùng thời. Tiếng đồn rằng nếu ghét ai, ông còn viết thư gửi lời chê tới tận nơi!

Nhà thi sĩ “quái dị” ấy đã tự nguyện bỏ trường đại học, và ăn chay trường, tự kiếm sống bằng nghề dạy học.

Quê hương ở miền đầm phá ven biển Tri Thủy (Ninh Thuận), ông sớm hít thở bầu không khí hoang vu. Có thời gian, ông sống ở vùng đồi núi cao Đơn Dương trên đường từ Đà Lạt xuống Phan Rang. Nên khi đã lấy vợ, trốn lính, ông đã lên miền B’lao (Bảo Lộc), là nơi cũng có khung cảnh hoang sơ, lại thuận đường đi về Sài Gòn để “náu thân nơi nhà hoang”.  Nguyễn Miên Thảo (NMT) là một trong số rất ít bạn trẻ  được ông chọn thơ để đăng trên Tạp chí Mặt Đất (xuất bản bất định kỳ) do ông chủ trương năm 1966. NMT cho biết ở lớp dạy tiếng Anh tại nhà trọ riêng, NĐS đã sẵn sàng đuổi học và trả tiền học phí trở lại ngay cho bất cứ học sinh nào không thuộc bài đã học bữa trước! Thi sĩ, thầy giáo NĐS muốn cuộc đời này luôn luôn phải tuyệt đối như ý mình chăng?

Cùng được chọn bài với NMT để có mặt trên “Tạp chí Mặt Đất” là  Thái Ngọc San (TNS). Khoảng năm 1970,  tôi và  tình cờ cùng có mặt trước khoảng sân NĐS đang ở nhờ trong một khu nhà trong trường Nông Lâm Súc Bảo Lộc. Mấy ngày trước, vợ NĐS đã sinh đứa con trai đầu lòng, đặt tên là Thạch. Cả ba ngồi đốt lửa sưởi ấm. Tôi và TNS cùng chiêm nghiệm niềm hạnh phúc của người thi sĩ có cuộc sống lập dị mới được làm cha. Hạnh phúc lần lượt được ông thể hiện trong sáng tác thơ, theo tháng năm cùng đứa trẻ lớn lên:

NHÌN CON LẬP TẬT

Nắm tay lật úp đi con

Co thân tròn trịa như hòn đá lăn

Muốn cho đời sống không cằn

Tập cho quen mất thăng bằng từ đây.

Vợ NĐS lần lượt đẻ năm một. Hạnh phúc của cha và con ngày càng nhiều thêm. Như:

                   Theo cha đốt cỏ ngoài rừng

          Nâng niu mẹ ẵm theo mừng không con

                   Có vài chiếc lá còn non

          Gió theo lửa khói tan giòn trên không

                   Nắng tà trải xuống mênh mông

          Bước theo chân mẹ, cha bồng hư vô.

                                                 

(Đốt Cỏ Ngoài Rừng- Tập san Văn 1972)

Ngày đó, tôi chỉ “lên chơi rồi về” với Bảo Lộc  và NĐS. Còn TNS nương náu ở đây khá lâu (vì anh đang trốn lính), và tiếp xúc với NĐS cũng nhiều. Đến khoảng 1972, TNS về Sài Gòn làm Thư ký Tòa soạn cho tạp chí Ý Thức- tờ văn nghệ do các văn nghệ sĩ Miền Trung tự nhận có tinh thần “nhập cuộc” lập ra. Sau đó không lâu, anh viết truyện ngắn Bầy Thú Hoang Dã miêu tả cảnh sống của gia đình NĐS. Truyện này được đăng trên Văn. Trong truyện có ý nói là người cha khá ích kỷ, luôn luôn bắt các con phải theo ý mình. TNS lúc này đã có cái nhìn của một người làm văn nghệ vì xã hội. Sau 1975 một vài năm, bối cảnh và nhân vật cũng như mạch văn của Bầy Thú Hoang Dã một lần nữa lại xuất hiện trong một truyện ngắn mới của TNS trên Tạp chí Sông Hương (anh giữ công tác Thư ký Tòa Soạn). Qua 2 truyện ngắn này, dư luận giới sáng tác râm ran nghi ngờ về tính tình của NĐS.

 Khát vọng 

Con người thật của nhà thơ  có cuộc sống lập dị này ra sao?

NMT từ Huế vài Sài Gòn làm văn nghệ  vào năm 1965. Trong cảnh đói rách, NMT có thời gian ngắn phải nương tựa nơi nhà trọ của NĐS ở Bình Dương. Cùng với Đại Đức Thích Thanh Tuệ, Phạm Công Thiện, giáo sư Bửu Ý, anh là thành viên của họ nhà trai trong lễ cưới vợ cho NĐS tại thị xã Thủ Dầu Một. Mới đây nhất, hồi cuối năm 2012, NMT lên Bảo Lộc thăm lại NĐS lần thứ 2 kể từ sau biến cố 1975 (lần thứ nhất vào năm 2011), NMT nửa đùa nửa thật bảo rằng sau bài tạp bút kể chuyện đám cưới NĐS, anh sẽ kể chuyện NĐS là  “cơ sở cách mạng”. Nguyên do có một lần vào đêm giao thừa ở Bình Dương, NĐS nấu một nồi xôi rất ngon. Nhưng đã qua phút giây trừ tịch mà ông vẫn chưa chịu dọn ra ăn dù cả hai đang rất thèm. Bởi vì NĐS bảo “đợi nghe  “lời chúc Tết” trên đài Hà Nội xong mới được ăn”!

Các văn nghệ sĩ dưới bất kỳ triều đại nào cũng đều rất sợ bị mang tiếng xu nịnh nhà cầm quyền. Nhưng thật bất ngờ là lần này, chính NĐS lại giả bộ sốt sắng: “ông viết lẹ đi! Để các cán bộ bỏ quy chụp rằng tôi đưa vợ con lên miệt Phương Bối lánh đời là vì ngày xưa tôi sáng tác cho chế độ cũ; chịu ảnh hưởng sâu sắc văn hóa thực dân mới Mỹ ngụy”!

Ngày trước 1975, NĐS vẫn luôn miệng chửi đế quốc Mỹ. Những vần thơ thuở ban đầu của NĐS nặng tình với bóng dáng quê hương. Có những câu dễ khiến cho có người nghĩ rằng ông “thiên tả”. Như :

“…quê mình ai còn ai mất

đi rồi gươm súng mùa thu

khóc mãi từng đêm lưu lạc

nói ra thêm oán thêm thù

ngõ về làm sao ngài ngại

xe cộ có dễ dàng không

kháng chiến người đi chưa lại

lúa khô héo cả ruộng đồng…”

                                (bài Quê Hương-Những Bài Tình Đầu”

Khi đến tuổi chính thức vào đời, như nhiều văn nghệ sĩ khác, NĐS khá bị dồn nén trước sự hấp dẫn của những nàng thiếu nữ. Cảm xúc ấy mãnh liệt chạy vào thơ ca, ra những lời lẽ rất thực:

…Năm mười sáu có lần anh ngó thấy

Em ở truồng ngoe nguẩy cuối vườn trăng

Hồn thảo dã trong anh vừa thức dậy

Suốt bầu trời ướt mượt cả lông măng…

Vốn là người thích sống với thiên nhiên, nên cảm xúc về thân thể có khi lại hòa quyện với những ám ảnh về nỗi cô đơn trong cõi hoang vu. Như trong bài “Đi Thăm Bạn Sắp Đẻ Ở Di Linh”:

Sắp đẻ ở Di Linh cây cối chào chị 

Sắp đẻ ở hư không rừng và chị ôm nhau hát 

Tôi giấu mặt đi ven hồ lạnh giá 

Căn nhà gỗ phần mộ thanh xuân 

Những ván thông dày đặc gỗ quan tài 

Của tóc của chị của tình nhân 

Của dương cầm bỏ phế đúng một năm

Sắp đẻ ở Di Linh cô đơn hùng dũng 

Chị thu mình như một con mèo mun 

Chị thu mình như một vũ nữ Ba Lan 

Chị thu mình như một dĩa hát cũ

Oh, my tormented heart 

Buổi chiều chết trên cây thánh giá 

Hãy quên tôi như một mũi tên 

Hãy quên tôi như một loài chim đêm

Anh đưa chị về đây để tự vận 

Chị thổ huyết ba lần tôi chứng kiến 

Khi rừng già thấp xuống thấp xuống 

Buổi sáng chị tắm sương mù 

Buổi chiều chị đốt cỏ để hong đời chị 

Hiu hắt như đời tôi chị đứng lên 

Hai mươi bảy năm tuột mất thanh xuân

Ôi nắng vàng dòng thác Gougah 

Rừng và chị ôm nhau hát 

Sẽ đẻ ra một đứa con 

Rừng và chị ôm nhau chết.

Bài thơ rất hay này được NĐS viết ra khi anh còn rất trẻ, bằng thể điệu gần với trào lưu sáng tác hiện đại.  Khi ấy ông chưa  gia đình riêng. Có lẽ cần lui lại một chút thời gian để rõ thêm về dòng chảy của 20 năm văn học Miền Nam (1954-1975). Vào khoảng những năm đầu thập kỷ 60, với sự chiếm lĩnh thị trường báo chí văn học nghệ thuật, tạp chí Sáng Tạo với thế hệ các  nhà thơ cổ vũ cho thể thơ tự do gần như chiếm ưu thế. Ở một số “tuyên ngôn”, có khi họ mạnh tay chê bai, xóa bỏ những thành tựu của các thể thơ truyền thống. Nhưng với bài thơ có cách diễn đạt mới lạ như “Đi Thăm Bạn Sắp Đẻ Ở Di Linh”, nhà thơ trẻ Sao trên Rừng vốn rành rẽ nghệ thuật sáng tác với các thể thơ truyền thống, đã chứng minh rằng thể loại diễn đạt không phải là sự quyết định, ai cũng có thể “dụng công”. Để làm ra một bài thơ hay, cái quyết định là phần hồn của người sáng tác. Tức mình vì thị trường sách báo bị chiếm lĩnh bởi một số “phe  nhóm”, NĐS luôn khao khát có chỗ để lên tiếng. Nên ông đã tự lập ra một “Tạp chí xuất bản bất định kỳ” mang tên Mặt Đất khi không có một đồng xu dính túi. Tên Mặt Đất còn biểu thị mơ ước tự do giữa cõi bao la đất trời. Về sau, đến khi chơi thân với lớp làm thơ trẻ hơn như TNS, NMT và tôi, ông vẫn còn biểu lộ mơ ước về tự do trong thọ trường sáng tác, xuất bản sách báo văn nghệ (Những khao khát này tôi đã có dịp viết ra trong sách “22 tản Mạn-NXB Hội Nhà văn 2013, Công ty Phương Nam Book phát hành).

Những nghịch  lý

Không phải đợi đến sau 1975 NĐS mới dắt cả vợ con bỏ lên rừng sống cuộc đời “hái lượm” như nhiều người vẫn nghĩ. NĐS vốn chỉ biết sinh sống bằng nghề dạy học và sáng tác. Mà cả hai, vào nhiều năm đầu sau chiến tranh, đều phải ép vào khuôn khổ. Cuộc đời mỗi người đều phải gánh chịu mọi diễn tiến khi lựa chọn một cách sống. NĐS vì thiên bẩm nghệ thuật thi ca, nên ông rất quyết liệt. Ông phải chịu nhiều sự bất hạnh và tai tiếng của người đời. NĐS có lúc đã tự “mắng” mình như “cây bông” trồng “chật chỗ”. Và khoảng năm 1988, ông phải chịu nỗi đau lớn khi một đứa con vì đói ăn trúng nấm độc mà chết. Thể thơ “hai chữ” như dưới đây được ông sử dụng nhiều từ khi sáng tác ra bài thơ dài “Du Sỹ Ca”-1973:

BÀI THƠ LÀM TRÊN ĐƯỜNG ĐƯA ĐÁM ĐỨA

CON TRAI CHẾT  ĐÓI ĐẾN NƠI NGÀN THU AN NGHỈ

Bao năm

Thui thủi

Mần cuỉ

Cuốc đất

Quên mất

Trời xanh

Ném nhanh

Sách vở

Người ở

Cùng đá

Vui quá

Nhà cây

Tới đây

Thiên đường

Hý trường

Đâu phải

Sao cãi

Lời cha

Bò ra

Gò mả.                 

Có lẽ nỗi đau ấy rồi cũng sẽ phôi phai. Vì từ những ngày đầu làm thơ, ông đã sớm nhận ra rằng :

MỘT TÂM ẢO TƯỢNG

xe chênh bánh giữa luân hồi

ưu bi chở ngập bên trời bao la

ngày chưa sụp bóng ta bà

đã nghe chừng Hội Long Hoa đến rồi

một ngài Di Lặc xa xôi

một tâm ảo tượng tôi ngồi thâu đêm.

                                  (Lời Ru- Những Bài Tình Đầu)

Từ năm 1972, nhà thơ Viên Linh, thư ký tòa soạn tuần báovăn  nghệ Khởi Hành đã cho rằng :… “Theo tôi thì ở Miền Nam Việt Nam hiện nay chỉ có vài thi sĩ: Bùi Giáng, Nguyễn Đức Sơn, Trần Tuấn Kiệt…”  (Kỳ báo 18-5-1972).

Theo quan niệm được nhiều người công nhận thì nhà thơ có thể nhiều, còn thi sĩ là người có cuộc sống và làm thơ hòa lẫn. Nhận định ấy đến nay vẫn đúng.

Và vẫn còn đó, “Sao Trên Rừng”./.

Võ Chân Cửu (Lâm Đồng)

Read more…

Tượng đài mới không còn cảnh súng ống và giáo mác chỉa ngang. Hình tượng đã thu gọn. 40 năm sau chiến tranh, sự nghi ngại hoặc quy chụp vẫn còn lấp ló.

Cái ác hình như đã được nâng cấp với những loại súng giết người hàng loạt, với bom vi khuẩn… Những câu thơ liệu có còn giúp con người gần nhau không?

Sau buổi viếng tang một nhà thơ vừa nằm xuống sau thời gian ủ bệnh, chúng tôi dừng lại nghỉ bên lề một đô thị mới. Màu xanh cây trồng và những mặt hồ khiến mọi người khó nghĩ nơi đây xưa kia là bãi chiến trường. Chỉ có màu hoa tím bằng lăng và những chảo truyền hình.

Đã vào cuối năm, người, xe trên phố đều hối hả. Tôi cảm ơn những phút thảnh thơi trên sườn đồi sau khung biệt thự mà người bạn văn nghệ tạo dựng được. Bỗng chuông Viber trên điện thoại reng êm. Một bạn hữu từ bên kia bờ đại dương sau lời chúc Tết nói những lời khá thẳng: Chúc các ông sẽ viết được nhiều nữa. Nhưng làm sao viết cho thế hệ trẻ mai sau và lới trẻ hôm nay đọc được. Chứ đừng cứ than vãn hay hoài niệm mãi. Mong thay!

Lời nhắc như nhát dao cứa. Tôi về đem câu nhắc nhở ấy đến cho nhiều bạn làm văn chương. Có người đang chăm bẳm dựng cốt truyện cho những cuộc thi mới phát động. Có người chuyên lục, xào những bài báo để biến thành bút ký để trả nợ cho những ngày được đi giao lưu, nghỉ dưỡng từ nguồn kinh phí mang danh đi thực tế. Người suốt ngày hí hố lên “phây”- (Face book) tự cho mình tự do nhất lập tức ngụy biện rằng ta viết cho muôn đời, trước sau đều có thể đọc, chứ việc gì phải đặt vấn đề cũ rích là “viết cho ai”!

Vô thường!

Tôi giao thiệp khá nhiều lứa cầm bút. Chuyên văn chương mà! “Xấu đẹp tùy người đối diện”. Câu đùa giỡn ngày xưa về những chàng hoặc nàng chuyên tham gia “tìm bạn bốn phương”, không ngờ là cách trả lời khéo nhất. Từ bao năm nay, tôi luôn nhắc mình không để lệ thuộc vào những yêu cầu của các phe nhóm cầm chịch việc đăng tải. Vậy thì nhân dịp hết năm, thử điểm qua vài tác phẩm của những người quen biết vậy.

“Dì Lucia”, tập truyện ngắn của Mang Viên Long, cùng tập thơ “Phục Hưng Tôi & Em” của Từ Hoài Tấn phát hành trong tháng 12-2013. Hai tác phẩm được các tác giả gửi gắm nhiều tâm trạng. Cả 2 đều là tác giả quen thuộc, nhiều triển vọng trước năm 1975. Dì Lucia gồm 13 truyện ngắn được Mang Viên Long viết cả trước và sau mốc lịch sử đáng nhớ (1975). Dưới mỗi truyện đều có ghi ngày hoàn thành. Truyện “Những Mùa Trăng Có Nhau” đã đăng trên Tuổi Ngọc, tạp chí dành cho tuổi mới lớn ở Sài Gòn năm 1972; Dì Lucia đăng trên tạp chí Bách Khoa tháng 11-1973. Còn “Điều Bất Ngờ Đã Đến” được viết năm 1985; “Dọc Theo Một Dãy Phố” được sáng tác vào tháng 12-2012.

Người ta dễ nhận ra một Mang Viên Long trước sau như một trong cách hành văn, cách chọn và diễn tả nhân vật. Mang Viên Long khác với một Võ Phiến chi ly khi diễn tả bên ngoài mà lắt léo khi suy diễn nội tâm của con người, sự việc. Anh cũng rất khác với Võ Hồng, vị thầy giáo đôn hậu, chi tiết nào cũng mang tình cảm hướng về cái đẹp. Đó là 2 nhà văn Miền Trung khá gần gũi, nên hình như anh thừa hưởng được sự tinh tế của cả 2 vị. Anh không nói thẳng về nỗi đau mình phải chịu đựng sau ngày “mất dạy”; không oán trách cũng không than thở. Chỉ cho nó trôi đi như dòng đời. Nhưng nếu để ý, người ta nhìn thấy sự mất mát đâu đó làm trái tim tiếc nuối. Trong truyện ngắn “Chim Bay Về Đâu” viết năm 1985, nhân vật cô giáo Thương bị gia đình chồng buộc phải tự nguyện ly hôn vì lý do lý lịch, cho con đường thăng tiến của chồng được thênh thang. Đầu đuôi là 2 anh trai của Thương “vượt biên”. Ai đã sống ở Miền Trung những năm sau ngày hòa bình mới cảm thông được sự dòm ngó, tác động đến “sinh mệnh chính trị” của những người thuộc gia đình có người vượt biên. Cô giáo Thương sau khi ký đơn ly dị, đã bồng con về sống với cha mẹ ruột. Nhưng mỗi tuần cô phải bồng con đến trình diện công an xã một lần! Cuối cùng nàng chọn cách lẳng lặng bỏ đi xứ khác ở. Bức thư để lại cho cha mẹ viết:

Ngày 23 tháng 10 năm 1978

Kính thưa Ba Má

Con đã đắn đo, suy nghĩ kỹ rồi, con không thể sống ở nơi đây được nữa, con phải đi đến một nơi xa, thật xa, để kiếm một việc làm,để nuôi con, để có thể giúp đỡ ba má, để khỏi phải chết mòn vì kỷ niệm.

Con có để lại chút ít tiền trong ngăn tủ, ba má hãy cứ lấy ra mà chi tiêu. Con sẽ xin làm bất cứ việc gì để sống, miễn sống xa nơi này. Con xin gửi cháu Hải ở lại với Ba Má. Rồi con sẽ trở về đón cháu khi đã có nơi ăn ở, việc làm ổn định.

………..

Đoạn cuối, Mang Viên Long diễn tả cảnh người thiếu phụ một mình ra khỏi nhà:

“Buổi sớm mai thật tĩnh lặng. Thương thoáng ngước nhìn lên bầu trời, những cánh cò trắng đang chao đi, vỗ cánh lặng lẽ, không biết sẽ dừng nghỉ nơi đâu? Thương chợt dừng lại. nàng quay nhìn quê nhà một lần nữa. Làng xóm đang ngủ thiếp. Vạn vật im ắng, hoang sơ, như một thuở đất trời vừa mới được tạo dựng. Thương nghĩ thầm: Trong cõi đất trời mênh mông lạnh buốt này, ta sẽ đi về đâu ?”

Chắc có người đọc truyện này sẽ thốt lên rằng “nỗi khổ đau quá lớn mà tác giả hiền quá” ! Thực ra, ở đoạn trước, tác giả đã cho người cha của Thương nói với vợ: “Bà tưởng tôi là gỗ đá hay sao? Nhưng bà phải hiểu rằng, trên cõi đời này, không có ai lột da sống đời được cả. Đêm nào bà cũng tụng kinh mà không nhớ lời Đức Phật dạy là: “Vạn vật đều vô thường và khổ đau” sao?"

Quả nhiên vạn vật đều vô thường. Người vượt biên năm xưa, nay trở về sẽ trở thành “Việt Kiều yêu nước”. Nhưng còn nhân vật Thương? Có lẽ số phận nàng cũng đã bình yên như tác giả. Trong những năm thất nghiệp, Mang Viên Long dựng quầy “sửa khóa, làm chìa”, đêm về anh yên bình viết văn. Từ 2003 anh liên tục xin “liên kết” xuất bản tác phẩm mới. Dì Lucia được NXB Hội Nhà Văn cấp phép, là tác phẩm thứ 18, là tập sách thứ 13 in sau 1975. Sách được tác giả tự phát hành, nhưng nghe đâu cuốn nào cũng thu hồi được đủ tiền in!

Búp vẫn còn non ?

Khác với Mang Viên Long, các bài thơ đưa vào “Phục Hưng Tôi & Em” đều được Từ Hoài Tấn sáng tác trước 1975. Ngoài nhiều tập thơ in chung, năm 2003 và 2012 anh đã xuất bản 2 tập thơ riêng nhưng không để nhiều dấu ấn. Ngược lại, những bài sang tác trước 1975 lại được độc giả đón nhận. Chính nhiều bạn bè, thân hữu ở trong nước và nước ngoài đã giúp anh thực hiện tuyển tập thơ này. Một cách hoài niệm chăng? Hỏi cũng là trả lời.

Có mặt trong tuyển tập “Bông & Giấy”, Từ Hoài Tấn từng được xếp vào các tác giả “hậu hiện đại Việt Nam”. Nhưng đọc Phục Hưng Tôi& Em, người ta lại thấy giọng thơ phá cách của anh đã có từ xưa, như trong bài:

trên những búp non báo hiệu

Nơi ấy, nơi tất cả những khổ đau đã mọc thành cây cổ thụ và hoàng hôn không bao giờ dời đi

Mọi người sống và chết

Dưới trời cô đơn

Nơi ấy, nơi những bàn tay rời rã đưa lên không kịp chào

Giữa hai chuyến xe tốc hành về vực thẳm

Những người yêu nhau trong một thời đại cuối cùng

Không bao giờ nữa

Không bao giờ nữa

Nơi ấy, nơi những chùm hoa đầy giọt độc

Là thức ăn từng ngày của mọi người

Hãy vui sướng hãy ca hát

Hãy xum xoe hãy đùa giỡn

Trong bóng tối của lưỡi hái khổng lồ

Cái chết không ngừng bủa xuống

Cùng với lời kêu gọi

Cùng với lời ca ngợi

Những chùm nho thành sủng

Nơi ấy, có những điều nghe không được nói không được

Và phải bịt chặt hai lỗ tai phải khâu lại mồm mép

Con mắt được chế tạo sẵn trưng bày ở các cửa hàng

Cùng những hình nhân qua lại trong lồng kiếng

Nơi ấy không có gì để nói

Nhưng

Trên những búp non vừa mới thấy đêm qua

Trong khu vườn của loài hoa tội ác

Như báo hiệu một điều gì

 (1969)

Qua Từ Hoài Tấn, tập thơ này cho thấy mọi phân định, gán ghép về trường phái đều khiên cưỡng. Sau trường thơ tự do của Thanh Tâm Tuyền, nhiều nhà thơ biết nhìn sự vật với cặp mắt sắp đặt sự vật. Cái bí của các nhà thơ tự nhận là đang “đương đại” là đã không thấy hết dòng chảy thơ ca Miền Nam 1954-1975. Phải chăng búp thơ năm nào nay vẫn còn non?

 “… Phê bình đã bỏ quên thơ Miền Nam sau 1954- đây là mảng rất quan trọng. Thơ hiện nay vẫn nằm trong lãnh địa mà thơ Miền Nam cũ tạo ra… Thơ hôm nay đang cố vươn lên thơ Miền Nam trước đây và thơ chống Mỹ.”

 Nguyễn Thụy Kha

 (trích từ Tạp chí Văn học số 1-1994)

Trong những ngày tất niên Quý Ngọ, tôi muốn trích những dòng mà nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn Thụy Kha ở đất Bắc đã viết từ 20 năm trước để tạm dừng chuyện “Dọc Đường”.

 Võ Chân Cửu (Lâm Đồng)

Read more…

Người ở vùng xa không bị nhà cao tầng cho khuất như tôi rạng sáng 14-12 được ngắm cơn mưa sao băng đẹp nhất trong năm.

Hình như đêm nào cũng có những ánh sao băng đơn lẻ. Mỗi người ngắm luồng sáng rơi rồi lịm tắt ấy theo một cách. Chợt nhớ các bài thơ đã in.

                  

                  

                   Đêm Sao Băng

                   Đêm nay trời có sao băng

                   Cho anh tìm cõi vĩnh hằng bên em

                   Biển xanh nào có màn đêm

                   Nên làn sương mãi lặng chìm trong mây

                   Cho anh cầm nhé, bàn tay

                   Kề môi nhắc khẽ đêm này sao băng…

                                                              (Võ Chân Cửu - Thi tập Ngọn Gió 2011)

Người thiếu nữ (tưởng tượng) ấy chắc gì nay còn nhớ! Sao băng thường gắn với tình yêu. Đôi lứa nào thề nguyện khi  ánh sao băng thế nào cũng lấy được  nhau. Người xưa lại tin rằng mỗi người sinh ra dưới một vì sao. Sách Tam quốc có chuyện một nhà chính trị đêm nhìn thấy một vì sao sáng rơi, biết rằng địch thủ đã lìa trần, ly kỳ lắm thay.

Sao thường đi với trăng, vì tất cả đều là tinh tú. Trời còn có lúc sao quên mọc/Anh chẳng đêm nào chẳng nhớ em- Nguyễn Bính từng tỏ tình như thế. Nhưng sau 1975, chàng thi sĩ Nguyễn Bắc Sơn ở quê nhà Phan Thiết nhìn trăng lại liên tưởng đủ điều gần xa trong cuộc đời. Phải chăng vì anh bắt gặp “Bên ghềnh  đá lạnh nàng ngư nữ/ Mỉm cười đăm đắm ngắm sao băng”.  Chắc là không chỉ vậy đâu. Cùng ánh sao băng, vầng trăng gợi ra nhiều cảm xúc. Mời bạn nghe trọn bài từ những trang bản thảo rơi rớt của thi sĩ được bằng hữu cất giữ.

Biển Lặng Vầng Trăng

Cuối đời thi sĩ ra nhìn biển

Thương mùa đông sóng bạc đầu rồi

Chí lớn mộng con đều ảo hóa

Còn lại dòng sông với mình tôi

Tráng sĩ mài gươm dưới ánh trăng

Trăng tà, lá rụng, sương buồn giăng

Bên ghềnh đá lạnh, nàng ngư nữ

Mỉm cười đăm đắm ngắm sao băng

Trên sông Trường Giang lớp sóng sau đè sóng trước

Thanh gươm này trao lại đàn em

Ta sinh ra đời để cầm cây đàn cây bút

Hà cớ gì cầm mãi một thanh gươm?

Thời thơ ấu tôi cũng nằm nôi nghe mẹ hát

"Vầng trăng khi khuyết khi tròn

Đời người lúc thịnh, e còn lúc suy"

Mẹ thân thương! mẹ đã sinh nhầm thằng con lãng tử

Sinh nhầm một vầng trăng

Tóc bạc rồi trăng vẫn còn non!

Ngồi ngắm biển mà sao nhớ núi

Trùng trùng điệp điệp dãy Trường Sơn

Tôi thường nghe âm vang từ non cao vọng về biển rộng

Đất nước nào cũng có hồn thiêng

Và người con gái nào mà chẳng biết làm duyên

Từ sóng mắt hai ta thành biển

Mai... xa biển tôi nghe giòng sông hát

Biển xa rồi hấp hối một vầng trăng

Xin chào biển sắp sang xuân

Chào cuối đời thi sĩ

"Tôi vịn một câu kinh", thơ thẩn ra về

Có Bến nào mà không phải Bến Mê

Về đi bạn, trời yên biển lặng.

(Nguyễn Bắc Sơn)

“Sao băng bay như mưa đổ xuống lòng”- người đời vẫn có thể gặp những câu thơ ví von, đẹp như thế. Trong thực tế, sao băng có thể chỉ là những mảnh thiên thạch đã trôi từ xa xưa, với tốc độ ngàn năng ánh sáng mới hiện lên trong bầu khí quyển địa cầu. Nhưng sao chúng lại có dịp tụ hội về trong một thời khắc kỳ diệu như vậy. Con người mặc dù đã lên được mặt trăng vào ngày 21-7-1969 bằng phi thuyền Apollo 11 của Mỹ,  nhưng sau đó các phi thuyền khác gần tới nơi đều bị thất bại, phải quay về. Đến nay vũ trụ vẫn còn nhiều bí hiểm. Thi sĩ Hoàng Cầm nhìn ra ánh sao băng trong chiếc Lá Diêu Bông!

Đoạn đầu của bài thơ dài “Bao Giờ Nói Hết” của Hoàng Cầm:

Dẫu anh biết diêu bông không thực
Sao diêu bông cứ thức hồn em
Cứ sao băng mãi đường đêm
Cứ trăng lên đậu cành mềm xuân quê
Cứ lơi áo cởi trưa hè
ngực trần vỗ yếm gọi về tuổi hoa
Cứ hương thiên lý đường xa
Cứ lưng chừng đợi ngọc ngà hồ ly
Cứ môi hôn yên chi chụm cánh
dẫn anh về chuốt mảnh chiếu gon
Hương nhu xoải tóc lưng tròn
cái đêm hôm ấy mắt mòn men tê
……………………..

Theo đường đi của những ánh sao băng, điều mà các thi sĩ cảm nhận được lại…rất gần với các nhà khoa học. Xin mượn lời của nhà khoa học hàng không Charles Lindberg đã viết trên tờ Paris Match ngày 26-7-1969 sau sự kiện Phi thuyền Apollo 11 lên mặt trăng, để tạm kết thúc sự gợi ý từ những ánh sao băng:

… “Tôi nghĩ rằng, muốn đạt những cuộc du hành không gian đưa ta tới tận các vầng thái dương hệ khác hay tới tận những vùng ngoài biên cương của không gian và thời gian, chúng ta không thể dựa vào máy móc khoa học, mà chúng ta chỉ có thể áp dụng cái khoa học của chúng ta, sự hiểu biết của chúng ta vào sự tìm tòi khám phá cái yếu tính của sự sống. Đó là chiêm ngưỡng vô tận và theo dõi những biến chuyển không ngừng của tất cả mọi tính chất liên hệ tới bản ngã của chúng ta, tới lương tâm của chúng ta, tới tư tưởng của chúng ta. Tôi tin rằng chỉ có như vậy chúng ta mới bảo tồn được sự sống và sự tồn tại của chúng ta…”

          (Theo sách Lên Trăng của Bảo Trân và Vị Hoàng, NXB Vũ Trụ, Sài Gòn 1970)

Võ Chân Cửu (Lâm Đồng)

Read more…