Nhà văn Mang Viên Long

        Trong một dịp được mời ăn giỗ nhà bạn, tôi ngồi cùng bàn với một nhà giáo trẻ - anh ta vui miệng kể lại ba trường hợp “nổi bật” trong sinh hoạt văn học, và hỏi tất cả: “Đây là “hiện tượng” gì?”.

        “… Một vị có quyền chức nọ vừa cho xuất bản một tập thơ thuộc loại “ngâm vịnh thù tạc” lúc nhàn rỗi "trà dư tửu hậu” với bầu bạn; liền được quý nhà “phê bình lý luận văn học” viết bài phân tích, tán dương hết cỡ; xem đây là một kiệt tác vừa xuất hiện trên văn đàn (...). Lại có một nữ doanh nghiệp ngành khách sạn du lịch, tổ chức một buổi dạ tiệc chiêu đãi ca nhạc hoành tráng, để giới thiệu tác phẩm - theo lời ghi ở bìa sách là “Tuyển tập Lý luận thơ văn”, chỉ vài hôm sau là báo, mạng, đưa tin rôm rả cùng với những lời ca ngợi rất mùi mẫn (…) Lại có một nhà văn trẻ tuổi gần 60 vừa in tập truyện đầu tay, bởi quá ức chế về tình dục và hoàn cảnh, với cái tâm ngã mạng sẵn có, không chuyển hóa (hay hóa giải được) đã viết nhăng nhít, thô lậu, bạo mồn - không có chút “chất nhân văn”  (…) cũng đã được báo mạng xưng tụng là “hiện đại, tiên tiến, và can đảm! (…)”.

         Tôi nghĩ: Tình trạng này trong sinh họat văn học nghệ thuật sở dĩ phổ biến - đều phát sinh từ cái “tâm siểm khúc” mà ra. Nghĩ cho cùng, sự “siểm khúc” (thường đi đôi với sự “đố kỵ”) trong sinh hoạt văn học (hay trong các sinh hoạt khác của đời sống), chỉ làm rối ren, ô nhiễm và vô ích, cho tất cả mà thôi! Hễ tâng bốc kẻ nầy dễ dàng, thì cũng sẽ sẵn lòng chê bai người khác “vô tư”, để “thủ lợi” cho riêng mình! Bởi vậy, tâm siểm khúc rất nguy hại, cần phải hết sức hạn chế, và loại bỏ - mới hy vọng mọi sinh hoạt trở nên trong sáng, có thể đi vào con đường chân chính; phục vụ tốt hơn cho đời sống, cho văn học nghệ thuật trong tương lai… Trong Kinh Di Giáo, Đức Phật cũng đã ân cần khuyên dạy chúng đệ tử lần cuối: “Người ít ham muốn thì không có tâm siểm khúc để cầu cho được vừa lòng người, lại không bị các căn dẫn dắt!” - xem vậy, Tâm siểm khúc cũng được phát sinh từ cái tâm tham lam, không biết đủ, không đoan chánh mà ra!

          Xét về từ ngữ:“Siểm” là nịnh hót, bợ đỡ - để cầu lợi riêng cho thân. “Khúc”  là cong vạy, chẳng ngay thẳng - có nghĩa là lòng dối trá, chẳng theo đúng sự thật! Nói “siểm/khúc” vì hai nết xấu nầy thường đi đôi với nhau: Đã nịnh hót, bợ đỡ thì ắt chẳng thể nói lời ngay thật được! Người có tâm siểm khúc lại rất dễ “mắc bệnh” đố kỵ thấp kém!

            Hơn lãnh vực nào khác, sinh hoạt văn học nghệ thuật rất cần tính “chất trực” - nghĩa là chơn chất, ngay thẳng; không vì bất cứ tác động nào, vì lơi ích riêng mà gian dối - bóp méo sự thật! Sinh hoạt văn học nghệ thuật là một sinh hoạt thuần túy tinh thần, trí tuệ - có một thiêng trách rất mẫu mực, nên đã tự nguyện tham gia vào các sinh hoạt “vui chơi” nầy, người ta không thể mang theo tính “siểm khúc” để tự hạ mình (và dối người), lại gây “ô nhiễm” sang người khác!

            Người xưa có câu “Văn là Người” (và “Văn dĩ tải Đạo”) - ở trang văn (thơ) đều phản ánh rất rõ tính chất của người sản sinh ra chúng. Nếu “gốc” là sự ngay thẳng, chơn chất - nhiệt tình, thì sự chia sẻ, giãi bày - cũng sẽ lấp lánh ánh sáng của tấm chân tình ấy. Ngược lại, sự “lừa dối” của cái tâm siểm khúc, cũng sẽ chẳng lừa được ai lâu, mà lộ rõ sự u ám, vô tích sự của chúng…

            Trong thực tế của đời sống, chúng ta cũng dễ dàng nhận ra điều nầy: Hễ người “chất trực” thì không thể mắc lỗi “siểm khúc” - bởi đức “tàm sỉ” (tự xấu hổ khi làm điều sai trái) luôn sẵn có trong con người chơn chất, ngay thẳng, để ngăn ngừa sự “tự làm xấu mình” mà chẳng hề quan tâm đến hậu quả!

             Ba trường hợp “nổi bật” người bạn trẻ đã kể, chỉ là hai ví dụ điển hình trong sinh hoạt văn học nghệ thuật đa dạng, rất vi tế mà thôi.  Bài viết phản ảnh (chỉ để ca ngợi, tâng bốc hay chê bai, hạ nhục), vì lợi riêng - vô tình, gây tác hại không nhỏ cho người “được” viết, và cả tác giả ký tên dưới bài viết nữa! Từ rất lâu, hình như  người ta xem thường mối nguy hại nầy - nên đã “thản nhiên” mà làm theo ý đồ của mình, thành “cái nếp” chung - mà chẳng có ai chịu mất thời gian để góp ý, ngăn cản (!)

             Xem vậy - tâm “siểm khúc” (hay “đố kỵ”) trong sinh hoạt VHNT chẳng đem lại lợi ích gì cho ai - mà tạo một không khí sinh hoạt không trong sáng, không lành mạnh; làm suy giảm lòng tin ở người đọc - rất cần phải quan tâm loại bỏ!

             Xin được trả lời nhà giáo trẻ: “Đây một hiện tượng “xuống cấp” của VHNT vậy!”.

M.V.L (Bình Định)

Read more…

  

(Nhân đọc tập thơ LỤC BÁT NÚI SÔNG của Trương Tri)

    Tác giả Trương Tri, kẻ yêu ca dao dân ca, yêu những lời ru của mẹ đến nhập tâm, đó là cảm nhận của người đọc khi lướt qua các tập thơ của anh.

     Đặc biệt trong tập thứ hai – tập thơ LỤC BÁT THƯƠNG và tập thứ tư này – tập thơ LỤC BÁT NÚI SÔNG là sự nối dài của con người đắm đuối lời ru thơ. Bài Anh về Ô – Lý:

 … Anh về em thả tiếng tiêu

Nhờ mây chở mãi phía chiều anh qua

     Gửi thêm nửa khuyết hằng nga

Ô Lâu Cố xứ trăng ngà tình em!

   Mỗi tứ thơ được thể hiện viết theo trăm hình vạn trạng thể loại thơ ca, nhưng đều có giai điệu ca dao dân ca truyền đời trong tiếng ru hời của mẹ thời thơ bé. Những bài thơ là những chuyện tình người tình đất trải dài trên khắp đất nước mến yêu từ Ải Nam Quan đến Mũi Cà Mau, bài Cô giáo em:

     Người đi Tây Bắc không về

Rừng già quan tái phu thê đôi đường.

Bài Em thương Cà Mau:

     Mây thương phiêu lãng Cà Mau

     Trăng thương Cái Nước

     dãi dầu mùa xanh

     Trên từng cây số là thiên ký sự những cuộc tình qua các địa danh thắng cảnh xinh tươi của Tổ quốc, từng ngọn núi dãy rừng hùng vĩ, từng con sông dòng suối mượt mà chở nặng phù sa màu mỡ nuôi dưỡng luống cày đồng ngô ruộng lúa, nuôi dưỡng con người xới ải bao tháng năm qua, bài Dòng sông đợi chờ:

     Chàng Trương nhặt nắm lụa đào

Tìm bờ sông Đuống chờ nhau sông Hồng

     Mấy mươi năm lẻ long đong

Đường tơ nát bấn tấc lòng thời gian.

Bài Chợ tình Khâu Vai:

   Tương tư Sông Nhiệm Núi Đôi

Thân thương Quản Bạ mây trôi Chợ tình

Một lối hành xử đẹp mang đậm nét truyền thống văn hoá Việt “thương người thương cả lối đi…”,  yêu “Chợ tình” tất thị tương tư cả những danh lam thắng cảnh sông núi gần đó mấy chục dặm đàng, và yêu cả áng mây trôi ngang lưng trời nơi ấy. 

Bài Sông Trà yêu thương:

     Sớm  mai xứ Quảng xa rồi

Sông Trà con nước chia phôi mấy miền

     Sân ga vành nón nghiêng nghiêng

Giấu đôi dòng lệ muộn phiền mắt nai

Những vần thơ bóng bẩy đầy ẩn dụ:

     Nghĩa Hành Sơn Tịnh mênh mang

Đêm “don” Trà Khúc thơm tràn đôi môi

Vừa giới thiệu danh lam thắng cảnh đất Quảng, món ngon đặc sản, nỗi lòng hai kẻ yêu nhau lúc chia tay và cả tình yêu lứa đôi đắm đuối trao nhau trong… món ngon đặc sản nơi bến bờ Sông Trà thơ mộng ấy.

Và bài Bốn phương:

     Bến Cầu¹ khắc khoải tầng xanh       

Vì đâu Xa Mat¹ tròng trành chờ nhau

     …

     Vì em nhẹ dạ lời ngàn

Tin nhau chuốc mỗi trái ngang nửa đời

      Yêu anh, anh mãi phương trời

… xa xăm!

(¹Địa danh thắng cảnh của tỉnh Tây Ninh)

    Đọc tập thơ LỤC BÁT NÚI SÔNG có thể nhớ lại, biết thêm một số thời khắc lịch sử kiêu hùng và gian khổ của dân tộc yêu chuộng hoà bình này, đôi nét đặc thù văn hoá vùng miền và các danh lam thắng cảnh xinh đẹp trải khắp đất nước gắn liền với những giai đoạn lịch sử oanh liệt ấy, bài Mẹ Âu Cơ:
        Chàng đi thuở ấy biển Đông
        Thương đàn con

         mãi mênh mông phương nào

         …

         Bầy đàn một dạ sáng trưng

    Văn Lang mở cõi tưng bừng tương lai!

Và bài Cưới vợ Tây Nguyên:

1… Vượt Se-rê-pôk từng ngày

Qua sông cởi áo… cầm tay nhau cùng

     Sá gì hơi ấm thanh xuân

Băng rừng Trah-bư lạnh trân môi mềm

2… Bắt chồng gian khổ bên em

Cưới xin nghi lễ mời bên cà rà…

     Nhưng đây không phải là cuốn sách lịch sử bằng thơ ca lục bát mượt mà, không phải là cuốn cẩm nang đặc thù văn hoá vùng miền bằng văn vần, cũng không phải là cuốn sách địa dư bằng ca dao dân ca lụa là truyền thống. Đó chỉ là những thiên tình sử, những cuộc tình diễm lệ của các chàng trai cô gái thương yêu nhau ngất trời, điểm xuyết trên những vùng miền đất nước thân yêu xinh tươi này.

   Tình yêu Sông Núi hùng vĩ và tình yêu lứa đôi thơ mộng đan cài huyền ảo trải dài thời gian không gian quê hương. Ấy là thực tại cuộc sống, là thực tế sinh động qua nhiều giai đoạn lịch sử, nói lên rằng tình yêu hiện hữu khắp nơi qua các thời khắc. Ngọn núi dãy rừng nào cũng thắm đẫm tình yêu, dòng sông con suối nào cũng trôi theo những giọt nước mắt và máu hồng, danh lam thắng cảnh nào cũng in đậm dấu ấn tình đất tình người.

     Nếu tình yêu đất nước là cội nguồn của lịch sử và văn hoá dân tộc, là gốc rễ của mọi hoạt động cá thể trong quần thể ấy, thì tình yêu gia đình là cội rễ cái trong quần thể cội rễ xã hội xưa và nay, bài Đêm ngư phủ (2):

     Ánh trăng chênh chếch trên đầu

Ngàn sao lấp lánh muôn màu không gian

     Cha con ngư phủ thuyền nan

Quăng chi mẻ lưới Năng Giang(*) đêm này

     Tập cho con vững tay chài

Sông Gầm(*) trìu trĩu ắp đầy cá tôm

      Ngày sau manh áo bát cơm

Rồi con quang gánh chăm nom gia đình

(^*Địa danh thắng cảnh của tỉnh Cao Bằng…)

     Dạy con chăm nom gia đình manh áo bát cơm với từng mẻ lưới trên sông hằng đêm, và cả dạy cho con giăng màn bảo vệ giấc ngủ, bảo vệ sức khoẻ mình vàng:

     Như chàng ngư phủ hôm nay

Chỉ cho con trẻ vung tay lưới mành

     Cha tập cho con giăng màn

Gia đình ngon giấc yên hàn canh thâu

     Làm quen sướng khổ ngày sau

Hai vai sông núi gian lao đất trời!

     Ôi, có lẽ Trương Tri rất tâm huyết với gia đình từ ngoài đời thực cho đến trong nếp nghĩ sâu xa tâm thức, nên qua bốn tập thơ đã in, tập nào cũng rất tâm đắc với các bài thơ về gia đình bằng tứ thơ lạ, và niềm hạnh phúc bao la trong công việc không tên này!  

     Rồi tình bạn hữu, một giọng điệu thơ nhẹ nhàng chân phương, nhưng ngôn từ bay bổng, bài Nhớ bạn quá cố:

     Người đi xa lắc thanh tân

Về đây phiêu giạt đường trần bao năm

     Lòng son nhuộm một tình thâm                 

Và từng nắng chói mưa dầm nhớ nhau

     Rất sâu lắng cảm xúc trân trọng tiếc thương, phải chăng xuất phát từ tấm lòng và tình cảm chân thành sâu sắc dành cho bạn bè:

     Một chiều dứt áo ra đi

Ô hay bỏ mặc xuân thì ngàn phương

     Trăng sao nhẹ gót vô thường

Mà nào nhẹ nỗi tiếc thương tình bằng.

Và bài Mẹ Âu Bến Tre đón Anh về cũng rất trân trọng tiếc thương và sâu lắng cảm động vậy:

     Mẹ Âu sa số cháu ngoan

Hết lòng cái nước cái non cả đời            

                         …

     Nghiêng mình tất thảy hân hoan

Lặng nghe tất thảy chia buồn sớt vui

     Tiễn anh biết mấy ngậm ngùi

… tiếc thương!

    Thơ lục bát ẩn dụ súc tích thật khó ngấm những tình tiết lê thê. Hồn vía câu chuyện tình và thần thái người tình hoà quyện vào hồn cỏ cây sông suối núi đồi, tình đất nơi ấy thấm đẫm tình người, câu chuyện lịch sử - văn hoá ngấm ngót hồn thiêng sông núi, thắp lên ngọn lửa tình yêu cao cả cùng nhau hướng về tương lai. Nhiều bài trong tập thơ vươn tới điều lý thú ấy. Xin chia sẻ niềm hân hoan với tác giả, và rất hân hạnh giới thiệu đến khách thơ một tác phẩm tốt của Trương Tri.

Vương Hạnh

Read more…

           

   

 Tôi có dịp đọc thơ Nguyễn An Bình – bài đầu tiên (Đêm Thánh) được đăng trên tạp chí Văn Học năm 1974 của thế kỷ trước. Thuở ấy, các tạp chí, tuần báo văn học nghệ thuật rất ít, khoảng năm sáu tờ xuất bản tương đối thường xuyên, nhưng ổn định lâu dài thì chỉ có vài tờ thôi. Bên cạnh các tờ báo có tính chuyên nghiệp ấy xuất bản từ Sài Gòn – cũng có vài tờ tạp chí được xuất bản từ các tình thành, do nhiều nhóm anh em có tâm huyết thành lập, thường thì không đều và im lặng sau vài số báo (ngoại trừ tờ Ý Thức). Do vậy, nếu tính từ “mốc thời gian” Nguyễn An Bình xuất hiện trên các báo – là gần 40 năm! Khoảng thời gian này so với sự hữu hạn đời người, cũng có thể nói rằng – gần hết một đời Nguyễn An Bình đã gắn bó với Thi ca…

                Về sau, tôi cũng đã được biết thêm, cùng năm 74 – Nguyễn An Bình đã góp mặt trên tạp chí Văn với bài thơ “Yêu Người”. Nếu tính cả các trang văn học nghệ thuật ở các báo hằng ngày – Nguyễn An Bình đã có mặt trên 10 tờ báo thuở ấy. Thời còn đi dạy học ở tỉnh lẻ - thị xã Tuy Hòa,  ngoài giờ lên lớp, thời gian còn lại rất nhiều - dường như chỉ dành cho việc sáng tác và bằng hữu; nên tôi đã đọc được hầu hết các tờ báo VHNT với niềm say mê tuổi trẻ…

                Thơ Nguyễn An Bình thời điểm ấy chưa tạo được ấn tượng sâu sắc ở tôi, vì anh ít “góp mặt” thường xuyên – nhưng, dầu chỉ vài lần được giới thiệu trên các tạp chí “thời danh” lúc ấy – cũng là một sự “nhìn nhận” đáng nhớ để bạn đọc quan tâm. Có dịp tìm hiểu thêm, tôi được biết Nguyễn An Bình đã có thơ xuất bản rất sớm (1970), khi anh vừa 16 tuổi. Tiếp theo, các năm sau – Nguyễn An Bình đều có thơ xuất bản – có năm xuất bản đến hai, ba tập (1972)! Tổng cọng đến nay – Nguyễn An Bình đã có khoảng bảy tác phẩm được giới thiệu!

                 Tôi ghi nhận điều nầy - nhưng không xác định giá trị tác phẩm, chỉ muốn được nói lên một suy nghĩ rất thật: “Nguyễn An Bình đã có một niềm đam mê văn chương rất đáng được trân trọng.” Và hôm nay, sau gần 40 năm vì chuyện đời dâu biển phải lặng im, Nguyễn An Bình đã làm tôi ngạc nhiên với tập thơ mới nhất “Còn Một Chút Mưa Bay”…

                Trong những ngày đầu Thu nơi quê nhà yên vắng, tôi đã được đọc bản thảo “Còn Một Chút Mưa Bay”- như được trò chuyện, được chia sẻ, được ôn lại một thời tuổi trẻ không bao giờ quên, và nhất là được dõi theo  từng bước chân lưu lạc thăng trầm của Nguyễn An Bình – một người bạn thơ tận miền Tây xa xôi, tôi chưa một lần được gặp, mà rất quý mến!

               Tập thơ trên 50 bài – gồm nhiều thể loại, nhưng nhiều nhất là sáu tám và ngũ ngôn – được anh ôm ấp, lưu giữ từ hơn 40 năm qua (1970-2013). Như đã bày tỏ, tôi đã đọc thơ Nguyễn An Bình với nỗi cảm thông sâu sắc và sự trân trọng đặc biệt vì lòng đam mê thơ ca của anh trong gần hết cuộc đời.

                Bắt đầu từ Tình Yêu:

           “Yêu em trời bắt tôi sầu

             Lang thang phố núi xanh màu cỏ cây

             Yêu em mây trắng bay hoài

             Bắt tôi theo đuổi một đời lạnh căm(..)”

                Sau bao tháng năm trưởng thành, vào đời, lưu lạc - trong Tình Yêu đã có thêm nhiều nỗi niềm băn khoăn của tuổi trẻ, sự khắc khoải  thao thức trước thời cuộc: 

           “Lên rừng ta ngắt cụm hoa

            Xuống non ta hát bài ca tặng người

            Chênh vênh cây cỏ sầu đời

           Nghe như hơi thở ngậm ngùi bước chân”

               Rất nhiều lúc – nỗi cô đơn và khổ đau đã đẩy lên cao- như một tiếng thở dài bất tận của tuổi trẻ:

             “Ta, nửa đời gian nan

               Vai mang niềm khổ nạn

               Ta, nửa đời gian truân

               Thân mang nhiều vết chém”

              Cứ thế - những bước chân thơ mãi đi dần vào cùng cực của nỗi bất hạnh chung riêng - dòng thơ trải qua bao gập ghềnh thác đổ:

             “(..)Kia Thạch Hãn! dòng sông đầy thương tích

               Bao năm rồi  dấu vết  của đao binh

               Ta bùi ngùi nhìn cây trơ cành cọc

               Mà thương hoài cho đất nước điêu linh(..).”

             Có một điều làm tôi quan tâm hơn, dù qua bao biển dâu – chịu bao điều bất hạnh,  nhưng dòng thơ vẫn luôn xanh mát, trong trẻo – bên Quê hương, bên bằng hữu, bên những người thân yêu; với một niềm tự hào rất nhân bản, và một tình thương yêu rất mực chí tình (cho dù chỉ là tình cảm riêng tư tiêu cực của kẻ sĩ):

             “Lũ mình từng sống bụi

              Giang hồ vặt đó đây

             Nhưng chưa từng lòn cúi

             Nghèo hoài thế mới hay.

         (..) Uống rượu rồi ngâm thơ

              Ôm trăng hề Lý Bạch

              Gẩy đàn hề Bá Nha

              Vỗ bồn hề Trang Tử.”   

      Tôi vẫn thường nghĩ, khi mới tập làm Thơ thì người ta thấy vần điệu là hay; khi biết làm Thơ – thì thấy chữ nghĩa được đẽo gọt, bóng bẩy là hay; khi làm Thơ được rồi – thì thấy quan sát, đột phá, đổi mới (dù chỉ ở ngôn từ) là hay; rồi đến một khi nào đó thì sẽ thấy tất cả đều vô nghĩa, chỉ còn lại tấm lòng với cảm xúc chân thực của chính mình trào dâng, tuôn chảy ra một cách tự nhiên, thoát khỏi mọi sự ràng buộc của ngôn từ, thi tứ - thoát khỏi sự dũa gọt, o bế của chức danh, tuổi tác, đẳng cấp, giới tính – khi đó, mới thực sự là Thi Ca…

        Theo tôi, Nguyễn An Bình đã dần dần kinh qua các giai đoạn từ những tác phẩm đầu tiên, Thơ anh mỗi ngày, đều có thêm sự “vượt thoát” trong sáng tạo. Đó là một bước tiến rất đáng trân trọng của tập Thơ “Còn Một Chút Mưa Bay” hôm nay…

Quê nhà, mùa Vu Lan 2013

Mang Viên Long

Read more…

                                              

“đếm đời người trăm năm

tôi rong chơi một khắc...”

Hai câu thơ mở đầu trong bài thơ Một Khắc Trăm Năm, như một câu nói bình thường, nhưng người-thơ Lê Phương Châu đã làm cho người đọc thảng thốt, rung động. Một Khắc hiện tiền gói trọn Trăm Năm? Câu-chuyện-thơ kể ngắn gọn trong 6 khổ thơ dung dị, bình thản về một nơi chốn quê nhà, nay đã trở thành kỷ niệm, hồi ức. Bài thơ như một khung nhạc trầm lắng, “đình làng mái phủ rêu/thánh thần mòn tróc lở/cây sung già cổ lổ/nghẹn lòng thở xiết rên...” Nơi chốn ấy vẫn còn trong tâm thức của người-thơ, âm vang như cơn gió nhẹ, thoáng chút ngậm ngùi bể dâu, để rồi lúc trở về, “lá rụng – cội về nguồn/tôi – chiều quê thong thả/lạnh lùng ngắm xung quanh/soi bóng mình giếng cạn...” À ra thế! Bóng mình giếng cạn, phải là một người đã từng trải, phiêu dạt gió bụi, mới nghiệm ra điều thiết cốt ấy. Vậy nên, “xin gửi lại ân tình/chút sinh linh – tôi/mùa đông – mùa bão rớt/trôi về biển sớm mai!” Khổ thơ cuối chấm dứt bằng một dấu chấm than mang âm vọng của một lời chào, chào Một Khắc Trăm Năm huyễn mộng nhưng tràn đầy lòng bi mẫn! Cuộc rong chơi trong tâm thức của người-thơ cũng là một cuộc hẹn-trở-về, biển sớm mai, một hình ảnh, một cách nói ẩn ngôn của sự hòa điệu trong nhịp sinh thành của vạn hữu. Bài thơ dung dị như hơi thở, nhưng đã cho người đọc một niềm cảm ứng sâu xa về một chốn quê nhà…!

 Thơ Lê Phương Châu không ồn ào dậy sóng mà hiền hòa như những ngọn gió điền dã, giọng thơ như lời độc thoại với chính mình, “mình tôi khêu bấc đèn dầu/phút giây ẩn hiện sắc màu cao nguyên...” Thơ, với Lê Phương Châu như một ân sủng của trời đất, “một câu thơ nghiền ngẫm mãi chưa rời/đêm sắp thẳng hàng – thuyền vọng viễn khơi/đất nứt nẻ chôn vùi chữ nghĩa/vẫn chút nắng vàng – vẫn có tôi!” Thơ, với Lê Phương Châu như một niềm tín mộ,“lắng nghe trong chữ nghĩa/vô vàn ý thơ rơi/nhặt ba hồn chín vía/kết sợi thơm dâng đời!” Sợi Thơm ấy, khởi đi từ cội nguồn tinh mật của kiếp người là tiếng nói? Tiếng nói trong trẻo, trong veo nhất của kiếp Người là Thơ? “đội mưa mùa thu tím tái/lung linh tiền kiếp trổ hoa/man mác suối mơ xanh lục/ngập đôi bàn chân đi qua!”

 Thơ Lê Phương Châu hiền hòa nhưng chất ngất hoài niệm, chiêu niệm,“đã qua rồi bão lửa chiến chinh/mất còn ai như bóng tượng hình/mắt rủ vọng âm – hồn chiêu niệm/hồng chung thức tỉnh lưới vô minh...” Nỗi chung và niềm riêng khôn nguôi,“thẩn thờ đếm bóng thời gian/thương giòng nước bạc - nhớ tràn điêu linh/về đây - cát bụi thâm tình/long đong muôn hướng có mình có ta/trăm năm hội ngộ cũng là/chuyến đò dang dở - ánh tà dương soi/một dòng trôi – một giòng trôi/chiều nay gió cuốn trên đồi thinh không/rất xanh một bóng trăng lồng/rất nhiều chiêu niệm trong vòng tay ôm.” Thơ Lê Phương Châu hiền hòa nhưng không bi lụy. Phải chăng người-thơ đã “thức tỉnh lưới vô minh”? Có chút gì tưởng tiếc dẫu rằng trong tỉnh thức, “ánh sáng vô tâm đồi cỏ cháy/đầy vơi tay níu lại ân tình/biệt xứ - cũng đành thôi gió tạt/cũng đành tiếng khóc giữa vô minh”

Thơ Lê Phương Châu hiền hòa nhưng vẫn ẩn dấu nét đẹp cổ điển, vững vàng, tài hoa về thi pháp:

ta biết tìm em ở hướng nào
tình say ý mộng ngỡ chiêm bao
mưa rơi gác vắng - trăng mờ khuất
nắng rụng thuyền khua - sóng gợn chao
thấp thoáng ai qua choàng lụa tím
mơ hồ kẻ ở ngóng trời cao 
Đông Tây Nam Bắc - phương em đó
thế nhé mai sau một tiếng chào!

 (Phương Nao)

“em”,“phương em,” theo người-thơ bộc bạch tâm sự, đây là cuộc truy tìm bản ngã của chính mình trong những đêm tĩnh tọa giữa tịch mịch hư không. Tiếng-chào-tri-ngộ ở cuối chặng đường sinh tử há chẳng phải là niềm hoan lạc đấy sao?! Tiểu ngã trùng phùng đại ngã! Cuộc-trở-về với bản lai diện mục chính là niềm khát khao vô hạn của người-thơ. Còn niềm hỉ lạc nào hơn! “cám ơn đời cho tôi/đôi mắt nhìn khép mở/cám ơn lời dịu dàng/vần thơ tôi hoa nở/ - cám ơn người nhìn tôi/trái vàng hong nhịp thở/cám ơn em – vườn khuya/tôi dìu tôi thong thả.” Đó là Lời Cám Ơn Thật Thà của người-thơ. Thơ đã vượt lên chữ-nghĩa-ý-tứ-thi-pháp, chỉ còn lại trái vàng hong nhịp thở, nhịp hôn phối kỳ diệu của hiện-tiền-không-thời-gian. Đó cũng chính là sự kỳ diệu của Thơ!

 07.2013

Nguyễn Lương Vỵ

Read more…

 Cơn bão số mấy

Cũng khiến ta giật thót như cơn bão đầu tiên

Miền Trung the thắt gió

Nỗi phập phồng sóng biển cuồng xô

Mẹ ta ở quê

Em ta ở quê

Trái tim thị thành làm sao che chắn được?

Cơn bão ngoài xa đang về

Hay cơn bão lòng ta dội ra?

(Nghe tin bão xa - Thơ Bùi Đức Ánh)    

                

Đang mùa mưa bão, bài thơ xuất hiện rất thời sự nhưng vẫn không hề có tính minh họa. “Nghe tin bão xa” đích thị thốt ra từ tâm tư kẻ tha hương đoái vọng về miền Trung ruột thịt. Những cơn bão dồn dập được thông tin trên báo chí, đã thành nỗi ám ảnh cho tác giả: “Cơn bão số mấy/ Cũng khiến ta giật thót như cơn bão đầu tiên”. Niềm tin đối với nơi chôn nhau cắt rốn không đồng thuận với kinh nghiệm chống chọi thiên tai. Hai câu mở đầu  bài thơ đã phác họa đầy đủ tấm lòng một người con xa xứ trước mùa giông tố!

Hai hình thái cảm xúc “the thắt” và “phập phồng” ngỡ gắn cho gió, cho sóng mà thật sự  là dành cho tác giả khi nghĩ đến người mẹ và em. Hai câu ngắn “mẹ ta ở quê” và “em ta ở quê”  bỗng nghẹn ngào bởi câu thơ dài “trái tim thị thành làm sao che chắn được”. Chỉ ba câu mà cả một miền rối bời tình thân. Một chút tin, một chút yêu, một chút lo cứ chênh chao giữa ba câu thơ, mà độc giả có thể thay đổi vị trí của từng câu vẫn không làm hao hụt ý nghĩa!

Hai câu kết đột ngột “cơn bão ngoài xa đang về/ hay cơn bão lòng ta dội ra?. Một câu hỏi không cần câu trả lời, vì ở đó đã có sự khỏa khỏa lấp  của rất nhiều ân cần chia sẻ!  Cơn bão trời và cơn bão lòng cũng giằng xé và cùng tan biến!

“Nghe tin bão xa” không nhiều chữ, nhưng lấp lánh ý. Một bài thơ gọi được rung động của người đọc, nhất là trong những ngày bão lụt đang vây hãm miền Trung.

Thanh Tùng (TP. HCM)

Read more…

Anh là một, em là hai

Nụ cười ở giữa đêm dài như không

Xuân này nữa là mấy xuân

Nụ cười ấy vẫn trong ngần trong ta.

(Nụ cười- Hương Đình)

                                    Nhà thơ Hương Đình (bên trái), và nhà thơ Lê Bá Duy

  Nếu 25 năm trước tôi nằm lòng bài thơ “Nụ cười” của nhà giáo dạy toán Trịnh Đào Chiến (chưa từng gặp mặt) qua lời đọc của một người anh, người bạn thơ Nhơn Khánh, An Nhơn, thì 25 năm sau vào ngày 11.06.2013, trong dịp đi trại sáng tác Liên hiệp VHNT Việt Nam tại TP. Pleiku, tôi mới có dịp cụng ly cùng tiến sĩ toán học, nhà thơ Hương Đình, và được anh tặng “Góc núi” - tập thơ mới nhất của anh- xuất bản năm 2010.

   “Góc núi” là tựa tập thơ thứ tư của nhà thơ Hương Đình do NXB Hội Nhà văn ấn hành năm 2010.  Năm mươi mốt bài thơ ứng với tuổi 51 của anh là tập hợp 51 đứa con tinh thần có những nét riêng biệt không lẫn vào đâu được. Thể thơ đa dạng: lục bát, bốn chữ, bảy chữ, tám chữ, tự do… Nội dung phong phú giàu suy tư, đậm tính triết lý sâu sắc, biểu hiện tình yêu con người và cuộc sống mãnh liệt… Với cách diễn đạt tưng tửng những con chữ trong trái tim anh “túa ra” khiến ta “giật mình”- giật mình bởi ý tưởng độc đáo, bởi cách lập ngôn khác lạ, bởi tứ thơ bất ngờ ngộ nghĩnh…

   Mở đầu tập thơ từ “Một góc cao nguyên” tác giả đồng cảm với con người và cuộc sống cao nguyên với những sắc màu: đỏ, nâu, xanh, vàng, trắng… với những nỗi cơ cực của “Người lớn tóc xoăn vú mướp lầm lụi nâu…” để rồi đi giữa sắc màu ấy, giữa những mảnh đời cơ cực ấy nhà thơ như bước ra từ cõi người khác, “như người mộng du” nhả từng con chữ tri âm, những lời châu ngọc… cùng với bạn đọc yêu thơ trong cõi người.

   Tôi thích “Nếu” trang 11, với những câu thơ không thể một lần đọc rồi bỏ đi, những câu khiến ta phải dừng lại, đọc lại để suy ngẫm:

“… Cỏ cây vừa ngủ vừa cười

Người điên tỉnh rụi bên đồi tà dương

Dế giun luýnh quýnh lên đường

Ngựa xe lảo đảo tận phương trời nào…”

Và:

Đười ươi đứng thẳng trước gương

Thấy con người với con đường cong cong…

Để rồi:

Sau cơn núi lở sóng dồi

Thế gian còn lại một người thằng tôi…

     Lục tìm trong những tấm ảnh cũ, nhân vật trữ tình trong bài thơ lại đối diện với “tôi ngày ấy”: “Người đàn ông nhìn đứa trẻ lên mười/ Có sợi rốn dây diều kia nối trời với đất/ Cậu bé đồi hoang lò cò/ Dõi theo người đàn ông bay đến nghìn sao…”. Để tìm những ký ức xa xưa giữa muôn màu cuộc sống. Nơi ấy có những ngọn tháp chàm, có những di tích thưở xưa thành Hoàng Đế, có “cánh diều vương trên những tháp tầng cao” và dấu ấn đọng lại sâu sắc là hình ảnh quê hương qua “bờ tre nhỏ lao xao” mà cậu bé ngày nao từng gắn bó… Hoài niệm nhưng không hề nuối tiếc vì nhà thơ đã nắm được quy luật của cuộc đời. Và hoài niệm nghĩa là ý thức mình, ý thức thời gian đời người để sống tốt đẹp hơn ý nghĩa hơn… Điều đó một lần nữa lặp lại trong bài thơ “Thời gian” của anh. Anh tự hỏi: “Thời gian– người đâu trong mênh mông cõi này? – rồi người sẽ về đâu?- người mơ gì kia?...” để rồi tự nhận chân giá trị cuộc sống, nhận thức đời mình: “…Tôi lặng lẽ dâng hương vào nơi nhòa nước mắt/ Chợt giật mình hương khói biết về đâu…” (Thời gian, trang 23)…

  “Bão giá” là một bài thơ thể hiện sự trăn trở của tác giả với thế sự, với cách diễn đạt vừa lạ vừa quen gói trong thể tự do phóng túng câu chữ. Quen vì đề tài vì số liệu thực tế trong cuộc sống mà người dân gặp phải ở thời buổi kinh tế khó khăn, giá cả tăng vùn vụt hàng ngày hàng giờ… Lạ ở cách diễn đạt cách liên tưởng gợi mở và đánh dấu hỏi vào lòng người đọc, thức tỉnh trách nhiệm công dân trong thời buổi khó khăn của niền kinh tế nước nhà…

   Thơ Hương Đình là thơ của trí tuệ. Xuyên suốt tập thơ tính triết luận ẩn trong từng con chữ khiến ta động não rồi giật mình. Đơn cử “Một Email toán” chẳng hạn. Bài thơ có 3 khổ. Khổ thứ nhất 3 câu: Ngày thứ nhất giống ngày thứ hai/ Ngày thứ n giống ngày thứ n+1/ Ngày thứ n+1 không khác ngày thứ n +2. Điều gì nhà thơ muốn nói? Phải chăng là mỗi ngày đi qua đều khác nhau. Khổ thứ hai cũng nói về mỗi giấc mơ đều khác nhau.  Và khổ thơ thứ ba nói về bài thơ: Bài thơ có thể giống và có thể khác nhau. Xâu chuỗi lại, tính lo-gic và lập luận chặt chẽ, ý tưởng sáng tạo độc đáo, giống và khác cách nhau một “sát na” thôi, để ý ta mới nhận ra được. Và cuộc sống ở mỗi thời điểm khác tưởng như giống nhưng lại khác. Cần phải tinh tế và suy nghĩ mới nhận chân sự khác biệt trong mỗi giây phút đi qua trong cuộc đời này.

   Ai yêu thơ đã từng đến thành phố Pleiku, thành phố cao nguyên, chắc không thể không biết đến nhà thơ Vũ Hữu Định với bài thơ nổi tiếng: “Còn một chút gì để nhớ”. Hương Đình sinh ra ở Bình Định nhưng lập nghiệp tại thành phố Pleiku, nên anh ít nhiều đồng cảm với Vũ Hữu Định. Bài thơ “Phố núi” của anh đề tặng tác giả “Còn một chút gì để nhớ” có cách viết lạ. Người đọc không dễ gì đọc một lần ngộ ra điều ẩn sau câu chữ. Hai bài thơ, một Vũ Hữu Định; hai: Hương Đình đều đề cập “phố núi cao”, “may mà có em”, “còn một chút gì để nhớ” và “xin cảm ơn”… Bài thơ cho thấy ngoài sự đồng cảm của Hương Đình với Vũ Hữu Định còn có sự tri âm. Cái thoáng qua về thành phố cao nguyên trong thơ Vũ Hữu Định là cảm xúc bất chợt, phát lộ bùng vỡ cảm xúc đang trào dâng trong lòng nhà thơ; còn ở bài “Phố núi” của Hương Đình có sự dồn nén của một người đã từng gắn bó lâu năm với thành phố. Bởi vậy, phố núi trong thơ anh có nét riêng, sâu sắc: “Phố núi cao cao/ Nhà phố cao cao/ Thêm bao mặt người/Bớt vài con dốc/ Phố xoay con hẻm phố ra mặt tiền/ Ngoại ô rơm vàng mây trắng điềm nhiên…”. Hay: “Phố núi chiều chiều cơn mưa trái nết/ Vui thì thắt lắt/ Buồn thì dầm dề…” và: “người đã xanh cây/ Cây xanh chưa nhỉ/ May mà có em những chiều ngà ngà/ May mà có em hơn mười năm lẻ…”. Đối tượng “em” trong bài thơ “phố núi” rõ ràng khác với đối tượng “em” trong: “Còn một chút gì để nhớ” của Vũ Hữu Định.

   Thơ Hương Đình có giọng điệu, có phong cách riêng, nếu gặp bạn đọc khó tính sẽ thích lối viết kiểu này:

“…Áo trần động giữa tâm chùa

Chuông khô mõ nhạt về khua một ngày

Thu đừ, người phất phơ say

Quê chiều còn chút mảy may mà tìm…” (Về)

Hoặc:

“Tù tì sấp ngửa ai hơn

Chơi cho con nít một cơn nhớ mình” (Về)

Và: “Xà lỏn trèo tót mái đình/ Rung cho cây bớt lặng thinh nghìn đời…” (Về).

Tuổi thơ nhiều khát vọng, nhiều mơ ước, thật hồn nhiên “xà lỏn trèo tót mái đình” nhưng câu sau thì già dặn thấu hiểu và đau nỗi đời…

   Dù với giọng điệu nào, thể thơ nào, Hương Đình đều dành tình cảm cho quê hương- quê hương tuổi thơ, quê hương hiện tại nơi sinh sống, nhưng tình cảm ấy là nỗi suy tư, trăn trở tri ân với gia đình, với bạn bè, với cuộc sống, có khi ta bắt gặp những suy nghĩ của nhà thơ trước một sự việc đã qua, vừa đến với mình và nói thành thơ nhẹ nhàng như không; chùm thơ “nghe tin” 5 bài của anh trong tập đã thể hiện điều đó. Xin được “lẩy bài thứ 5 sau đây của anh:

Bỏ mâm lên chiếu ta ngồi

Đũa rơi xuống đất mây trôi ngang nhà

Rượu đâu đánh ngụm cười khà

Bao nhiêu con chữ túa ra giật mình.

(Mình được vào Hội Nhà văn- Hương Đình)

  Khó mà nói hết những cái hay, cái độc đáo trong thơ Hương Đình ở tập “Phố núi”, vì mỗi bài là một “lát cắt tâm trạng”, vì cách lập ngôn đặc biệt của nhà thơ ở mỗi thời điểm khác nhau, nhiều bài có tứ thơ độc đáo, cách diễn đạt mới lạ… Nhưng chung quy, tôi rất thích tập thơ này. Tập thơ đọc không chán, tập thơ giàu chất trí tuệ, tư duy trong thơ lo-gic, chặt chẽ gợi nhiều liên tưởng, suy ngẫm về nhân tình thế thái... Từ đó hướng tâm ta về quan niệm sống nhân văn hơn, ý nghĩa hơn…

Bình Định, ngày 9 tháng 7 năm 2013

 Lê Bá Duy

Read more…