Gã sẵn sàng chết nếu ai đó cho gã biết một cách sòng phẳng rằng gã đã phạm tội gì. Nhưng không có ai rộng lòng làm cái điều đơn giản ấy, gã không ngu gì chết, gã chạy trốn, cho dù trong con mắt người đời, chạy trốn đồng nghĩa với phạm tội. Gã chạy trốn vì người ta quy cho gã cái tội gã không biết từ trên trời rơi xuống hay từ dưới đất chui lên, nhưng tội này thì phải chết.

Gã còn chạy trốn được vì người ta chưa vội bắt và đang trong quá trình hoàn tất hồ sơ trọng án. Đâu đâu chung quanh gã cũng thấy những dấu hiệu mình bị theo dõi: công sở, quán cà phê, quán nhậu, trên xe trên tàu, trong rừng, cả trên giường ngủ với đàn bà...

Đã vài lần bọn đồng nghiệp đang chụm đầu to nhỏ điều gì đó thấy gã lại, họ im bặt. Vài lần họ còn lấm lét nhìn quanh như sợ ai bắt gặp đang đứng chung với gã. "Bọn giẻ rách!"- gã khinh miệt. Nhưng gã cũng chột dạ, một lần nơi đông người sau khi ra khỏi cuộc tiệc liên hoan kỷ niệm ngày thành lập ngành gã chủ động đến chìa tay với một người quen biết có vai vế, người này nói lảng câu gì đó nhưng không bắt tay gã. Tuy lần sần gã cũng thấy mặt mình hẳn đã đỏ thêm vì sượng sùng, vì nhục. Thực ra hình như gã cũng giẻ rách không kém bọn đồng sự. Sếp nói chung chung trong cuộc họp: "Mọi người phải sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật", bọn đồng nghiệp gật gù, lén quan sát gã. Câu khẩu hiệu này chăng đầy phố chớ có phải của riêng sếp đâu, vả lại có điều buồn cười này, công dân ở đâu trên thế giới chẳng sống theo luật, hành xử theo luật, ở cái đất nước nhiều khẩu hiệu của gã thích chăng nó lên khắp nơi vậy mà nhiều người thấy hay thấy phải, bọn đồng nghiệp lại gật gù. Gã đang ở cơ quan nghĩa là thông tin gã phạm tội chỉ như một sự rỉ tai lén lút nào đó, một áp đặt từ cấp trên một cách chung chung nào đó, cả sếp cũng không biết cụ thể gã phạm tội gì vậy mà chung quanh đã mặc nhiên xem gã là kẻ có tội, tội nặng- một đám đông xu phụ, nhỏ bé. Thật cay đắng là trong đó đã từng có gã. Nhưng đây là nhằm vào gã, gã lồng lên: luật gì lạ vậy?

Gã mời cà phê, bạn bè né tránh bằng nhiều lý do, có đứa ừ hữ rồi không tới. Gã một mình. Cô chủ quán cũng nhìn gã khang khác. Có thêm vài khách ngồi gần đó quan sát gã, chắc là người của cảnh sát. Gã một mình nghĩa là im lặng, nghĩa là chẳng qua ngồi đó ngó chừng chẳng qua trong bản báo cáo gởi cấp trên chỉ ghi "đối tượng đã ngồi quán cà phê... một mình" chứ không thể có thêm thông tin gì. Gã đi công tác lên miền rừng núi thì ngay trong đêm rượu cần đứ đừ say gã còn kịp nhận ra ánh mắt già làng khang khác, mắt em sơn nữ nhìn gã khang khác. Sáng ngày đi kiểm tra rừng cây non của lâm trường, tuy không nhìn thấy nhưng gã có cảm nhận rất rõ, đâu đó quanh những lùm bụi có cặp mắt theo dõi. Có lúc gã giật mình thót tim rồi cười một mình khi cặp mắt gần nhất gã phát hiện là mấy chiếc lá ánh lên dưới mặt trời, cây gậy trên tay gã đã đập mạnh vào đó khiến bụi cây oan uổng bị thương lả tả. Gã giải thích với cán bộ lâm trường cùng đi là tưởng con rắn. Anh ta tán đồng rằng đề phòng vẫn hơn nhưng ánh nhìn có vẻ giễu cợt, thoáng chút ngạc nhiên.

Gã vào chùa tìm chút tĩnh tâm. Ngôi chùa có lịch sử mấy trăm năm này uy nghiêm bóng bồ đề, bóng các loại cây cổ thụ, gã ngước mắt nhìn, phía sau trời xanh nhói tim, gió thời gian nượp nượp rơi trên lối, một tiếng chim oà vỡ. "Mời khách quan vào uống nước, sư thầy đang đợi!"  Gã đi theo chú tiểu không chút ngạc nhiên, vị cao tăng đức độ trụ trì chùa là bạn thân cha gã thời loạn, ông đi tu như một sự tình cờ, Phật pháp giảng là duyên. "Thần sắc thí chủ không tốt!" "Dạ... thưa..." "Hãy cởi bỏ những âu lo đang đè nặng. Bao giờ cũng còn lối cho tâm hồn an lạc." "Nhưng... sư không hiểu... con bị người ta vu khống..." "Con người luôn vu khống nhau đấy thôi. Vì không thể đến được cái bản lai diện mục. Và người ta luôn có lý do để tin vào việc họ làm, hà cớ gì phải bận lòng." Gã lại không ngạc nhiên về những điều đại sư nói, ông vốn là cao tăng tinh thông Phật pháp mà còn rất giỏi dịch lý. Nhưng có một điều đáng chú ý, cái bản lai diện mục khó tường! Vậy thì đây chính là chỗ trú thân cuối cùng của thế giới đã có Interpol! Ngay từ cái khó tường này của mọi người, của chính gã chớ không phải một hang ổ, một khu rừng thẳm núi cao chưa có dấu chân người, một quốc gia nào, hoang đảo nào, thể chế nào. Hồ sơ trọng án sẽ không bao giờ hoàn chỉnh.

Gã tuy không biết thực chất cái bản lai diện mục mình là gì nhưng đã có cách: cứ làm ngược với những gì mình nghĩ mình thích đã từng hiển hiện mấy chục năm có gã trên đời là lập tức sẽ gây nhiễu cho cuộc truy tìm của những người làm luật, làm án đang truy bắt gã.

Gã bấm bụng nói với cô nhân tình: "Xin lỗi em, hôm nay anh bận." Đầu dây bên kia máy gát rụp. Cô ả chưa từng nghe câu này bao giờ từ gã. Đến cả tuần sau, cũng chính cô gọi điện trước, gã ngần ngừ một chút rồi mới thong thả: "Được thôi, em cứ lại đó trước, xong việc anh đến." Lại chưa từng có thái độ này của gã suốt cả năm gọi là yêu nhau. Lần này thì cô sững sờ và chính gã gác máy trước. Gã hài lòng, trên hệ thống nghe lén chắc chắn bọn theo dõi cũng sẽ ngạc nhiên. "Nói đi, chuyện gì đã xảy ra? Có còn là anh nữa không?" "Thế ai đứng trước mặt em đây?" "Nhưng không phải là anh mà em đã từng biết lâu nay. Em hỏi lại, vì Chúa, anh có người phụ nữ khác phải không?" "Không có người phụ nữ nào khác." "Vậy thì, tại sao... có điều gì xảy ra với anh? Mấy lần gặp gần đây anh nhìn em là lạ như là em thành một người khác." "Đơn giản là em chưa hiểu đúng anh." "Thôi được, hãy nói lời chia tay đi, anh tới đây để làm điều đó thì nhanh lên." "Không có lời chia tay nào cả và đừng có hét lên." "Nhưng anh là ai? Chúa ơi, tôi điên mất..." Cô khóc, vật vã làm mình làm mẩy rồi cũng chịu để gã làm tình, lần đầu tiên cô không tận hưởng lạc thú ân ái trọn vẹn mà lơ mơ ngẫm nghĩ. Đôi mày đẹp của cô cứ cau lại thay vì toàn thân cô cong lên lúc cao trào...

Bọn đồng nghiệp còn ngạc nhiên hơn, những kẻ trước đây gã khinh bỉ ra mặt thì giờ gã gần gũi thân thiết thậm chí còn đôi phần hạ mình, bọn này lúc đầu ngạc nhiên ngờ ngợ sau cũng rất hài lòng, có vẻ như thông tin người ta rỉ tai nhau về gã không đúng, gã, con người khiêm cung chan hoà thân ái thế không thể nào là kẻ xấu! Còn bọn trước đây gã coi như bạn từng mời cà phê chúng né giờ gã lật tẩy từng đứa trong các cuộc họp cơ quan những sai phạm của chúng bằng thái độ thẳng thắn nghiêm khắc, không né tránh không sợ mếch lòng. Nhiều người đã bắt đầu nể sợ gã, người dám đấu tranh công khai cho lẽ phải lại là tội phạm ư?

Cả sếp cũng giật mình. Hình như thông tin mật cấp trên lưu ý để theo dõi gã có gì đó không ổn, thật lạ, cái vẻ lành lạnh nhơn nhơn của gã với mình, mới đây, như là gã nắm thóp gì đó, và phải chăng thông tin mật kia là một trò láu nhằm vào mình? Vậy thì có nên thay đổi cách nhận xét về gã nếu cấp trên hỏi? Nếu nhận xét tốt về gã mà gã đúng là tội phạm thì quá nguy hiểm cho sự nghiệp của mình. Tốt nhất là cứ chung chung, vô thưởng vô phạt? Thì lâu nay mọi thứ vốn chung chung, bản tổng kết năm cứ thay số thời gian cho hợp là căn bản đã xong dù ai cũng làm bộ bận rộn lo cho công việc quan trọng này. Nhưng đó là bản tổng kết. Bản tổng kết thì ngành nào cũng vậy, cũng ngầm hiểu nhau đại loại như thế. Còn đây là con người bằng xương bằng thịt. À phải, cuối cùng sếp thích nghi: con người ai chả vậy, có tốt có xấu. Chung quanh con người đều có nét chung chung đấy thôi, na ná nhau đấy thôi. Con người được nhào nặn từ một nền tảng một lề luật mà không na ná nhau hoạ có điên! Vả lại, ngay cả sự nghiệp của mình cũng từ cái nền tảng lề luật chung ấy, yên chí lớn!

Những chuyển biến nhanh chóng của tình thế khiến gã bình tâm phần nào. Gã biết nguy hiểm vẫn đâu đó quanh mình. Những ánh mắt soi mói những người làm án chỉ mới tạm thời lạc dấu vết. Nếu gã không cảnh giác. Nếu gã không trốn chạy. Quyết tâm thì có thừa, gã muốn sống, cho dù không còn là mình, nhưng dù là một mình khác đi nữa thì khao khát tồn tại vẫn cứ là một tồn tại đầy khao khát trong tâm trí gã. Chỉ sợ sơ xuất.

Sơ xuất thì chưa nhưng một tháng sau cô tình nhân bỏ gã. Cô bỏ gã dù sau khi điều tra kỹ biết chắc gã không có người phụ nữ nào khác. Gã không đau khổ như lệ thường, gã không được quyền đau khổ như lệ thường người ta yêu bỏ ta. Rồi gã có nhân tình mới trong hành trình trốn chạy của mình. Nồi nào vung nấy. Đúng ra cô này yêu gã- một gã khác, nguỵ trá. Gã hài lòng: cho dù ta không còn là ta nữa nhưng vẫn có đàn bà, có bạn. Mà đàn bà và bạn là những thứ ngoài ta, một bằng chứng hiển nhiên cho sự tồn tại của ta. Tất nhiên còn nhiều yếu tố khác nữa trong ngày trôi tháng trôi năm trôi, ừ thì đời trôi nữa, nhưng tồn tại là sự trôi qua của ngày, tháng, năm, đời. Làm gì có sự tồn tại nào nằm ngoài quy luật trôi đi không ngừng nghỉ đó. Và gã đang tồn tại. Bằng chính sự đổi màu nguỵ trá. Gã bắt buộc phải làm thế.

Tới một ngày gã tin những kẻ truy đuổi hoàn toàn không tìm được mình, gã ngã xoài xuống nghỉ ngơi. Cuộc rượt đuổi đã làm gã kiệt sức. Gã ngủ một giấc ngủ dài. Đã trăm năm rồi gã không được ngủ. Không ai đánh thức gã dậy. Không ai muốn đánh thức nỗi ám ảnh triền miên...

L.H.L

Read more…

 

Đàn kiến đã đang di tản. Như dòng họ của chúng từng di tản cách đây ngàn vạn năm. Có một điều lạ, kiến thì đen mà trứng, con non của chúng thì trắng, trắng phau. Và thêm một điều nữa, kiến không biết tiếng người. Nhưng có một người nghe được tiếng kiến. Người đó là vợ tôi. Dù rằng vợ tôi ít học chưa hề biết có cuộc di tản vĩ đại của con thuyền Noah mà thượng đế đã thương tình cứu vớt loài người và vài cặp con vật. Chúa bảo với Noah “Hãy chấm dứt các thú vui xác thịt trước mắt ta, trái đất dẫy đầy bạo lực cũng vì điều này. Và lúc này ta sẽ huỷ diệt con người trái đất. Ngươi hãy tự biến mình thành chiếc thuyền lớn bằng gỗ gopher…Lúc này ta sẽ mang đến trận Hồng thuỷ- nước phải bao phủ trái đất tiêu diệt mọi sinh linh nơi đó”. Dù đọc nhiều lần sách Sáng Thế, sự việc cách đây cũng ngàn vạn năm tôi còn chưa nhớ huống chi. Chuyện này không bàn thêm nữa.

Đàn kiến đã đang di tản. Cả cha con chồng vợ. Tất nhiên sau này rất lâu vợ tôi mới nói cho tôi biết vì sao hôm đó đàn kiến di tản. Lũ kiến nói với nhau: “Chúng ta phải tự cứu lấy mình!” Điều này không hề làm tôi xúc động. Thật đấy. Cuộc sinh tồn khốc liệt bây giờ đã dạy tôi quá biết. Nhưng vợ tôi thì ngạc nhiên. Đời nàng quá suông sẻ. Tôi yêu nàng và nàng triền miên ngủ. Ngay cả lúc làm tình. Tôi không hiểu vì sao với tất cả những người phụ nữ tôi từng chung đụng không ai ngủ lúc ấy mà vợ tôi vẫn ngủ. Có lần tôi hỏi lúc nàng thức dậy rằng vì sao em ngủ nàng bảo nàng thích ngủ, tôi còn biết giải thích thế nào, hở trời? Nhưng đó là vợ tôi, chuyện nội bộ, hãy để chúng tôi tự giải quyết, đừng ai xía vào. Bởi vì, đàn kiến đã đang di chuyển, không, đang di tản. Và chuyện này có can hệ rất lớn. Với mọi người, tôi nghĩ thế.

Di tản là bản năng sinh tồn. Người anh ruột của vợ tôi, thiếu tá quân đội Sài Gòn đã di tản và anh  bị một người cấp dưới của mình gõ vào sọ một phát để sau đó bị xẻ thịt cứu đói cho cả thuyền đang lạc đường trên biển, trong lộ trình tìm “đất hứa”. Không thể đòi hỏi rằng đáng lý anh gõ vào sọ thằng đó mới phải. Chuyện sinh tồn chưa bao giờ có màu sắc cấp trên hay cấp dưới. Tôi hiểu, quá hiểu, nhưng vợ tôi thì không. Và nàng ngủ. Đó là quyền của nàng. Tôi không máu mủ gì với thiếu tá. Thậm chí nếu gặp nhau trước đây, tức là thời chiến tranh có khi tôi và anh vợ tôi bắn nhau không chừng.

Nhưng tôi đang kể chuyện đàn kiến đã đang di tản.

Một lần khi hoàn toàn thất nghiệp, về căn bản tôi luôn thất nghiệp, tôi lên rừng tìm bắt trứng kiến về bán cho đám người thành phố thích chơi chim. Thời ăn sung mặc sướng bây giờ ở phố ai cũng thích chơi chim nên mỗi chuyến đi tôi kiếm cũng được vài ngày hồn nhiên ru vợ ngủ. Chỉ đột nhập gấp gãy mới kiếm được đủ tiền cho điều mới nói. Đám kiến, đừng tưởng, chúng thính nhạy gấp ngàn lần con người về thông tin nguy hiểm, hay có thể nói cách khác, con người không đến nỗi ngu ngơ nhưng về nguyên tắc, đứa này chết là niềm vui của đứa khác, bi kịch của người này là hạnh phúc của người kia. Phải không? Nhiều lần tôi hỏi bạn bè, bạn bè chỉ cười cười, nói chung chung. Nhiều lần tôi hỏi vợ tôi, nàng chưa kịp trả lời thì đã ngủ. Vậy tôi hỏi mọi người bằng câu chuyện này.

Bọn kiến di tản hẳn có lý do riêng. Vì có lần vô công rồi nghề, tôi cứ ngồi từ sáng tới tối bắt những con kiến lang thang kiếm ăn thả vào bẫy cát của đám cút. Những con cút cụt đuôi. Tôi thích thú nhìn những con kiến bị nạn không lên khỏi những hạt cát mịn hình nón ngược. Có vẻ tôi hài lòng vì ít ra tôi cũng có  thể tiêu diệt được vài sinh linh. Vợ tôi bảo, kiến có tổ chức tốt lắm, những con đi không, là sếp, dù sếp này không phải do cộng đồng kiến bầu. Đừng tưởng, kiến mê tín hơn người. 

Hôm qua vợ tôi kể cô Thảo bỏ chồng, đúng ra là không thể không bỏ đi vì bị chồng đánh quá dữ. Chồng say xỉn triền miên, mới ngoài ba mươi đã hết xí quách theo cách nói của mọi người. Chuyện chồng cô thượng cẳng tay hạ cẳng chân bàn dân thiên hạ chẳng lạ gì dù cô bán quán nhậu bình dân và nuôi heo rất giỏi. Cô không hẳn nhan sắc nhưng rất ấn tượng ở cái vẻ rừng rực, nhất là khi chồng cô cứ bạ đâu ngủ đó, bất chợt tỉnh say lại tìm về đè nghiến cô ra. Chắc chắn cô không thể hài lòng. Cô cũng là người chớ không phải kiến- liên tưởng này không chắc lắm nhưng tôi cứ nói đại khái thế- cô là người. Ai cũng biết cô trai gái với vài thằng trong vùng. Sểnh ra là trai gái. Một lần chồng cô rình và bắt được sau khi giả bộ say về nhà cha mẹ ngủ như mọi khi, như mọi khi trốn vợ, như mọi khi say xỉn, và vẫn như mọi khi luôn lè nhè chưởi đứa nào bảo vợ mình trai gái. Thảo đã rơi vào bẫy. Dù không bắt quả tang nhưng vết tích giữa đùi cô chưa kịp phi tang không thể cãi được. Và nó đánh. Chồng nó đánh rất tàn bạo ngay lúc ấy. Nếu không có người hàng xóm tốt bụng qua ôm giữ cho cô thoát chạy luôn trong đêm mất dạng, án mạng như chơi. Vợ tôi hùa với hàng xóm lên án Thảo. Nhưng có vẻ như vợ tôi và hàng xóm ganh tị với người đàn bà này. Họ không dám làm như cô. Và ganh tị, trong những dè bỉu về đức hạnh. Thực ra đức hạnh là điều gần như không thể luận bàn cũng như chỉ có thể quan sát bề ngoài chuyện đàn kiến di tản. Trừ vợ tôi ra, tôi thách cả thế giới này biết được vì sao kiến di tản.

Đấy, đàn kiến vẫn đã đang di tản. Theo một trật tự, kỷ luật rất bí ẩn chỉ vợ tôi biết. Nhưng vì luôn ngủ và ít học nên vợ tôi không thể biết thông tin mới nhất trên mạng Internet về những “đại gia” có tiền gởi các ngân hàng uy tín nhất thế giới. Tới vài trăm. Phần đông số này là tai to mặt lớn. Phần đông có vẻ rất liêm khiết. Do đâu họ nhập hàng giàu có nhất nước tôi, tôi còn chưa hiểu huống chi vợ tôi, người liên miên ngủ và nghe được tiếng nói của lũ kiến. Nhưng rõ ràng kiến cũng không biết rằng đây là một  kiểu di tản của con người. Nhưng rõ ràng kiến mê tín hơn người và sau này rất lâu vợ tôi mới cho tôi biết vì sao đàn kiến đã đang di tản.

Vợ tôi bảo kiến cũng ăn kiến chớ không riêng gì chuyện người ăn người. Chuyện ông anh thiếu tá Sài Gòn của nàng bị thằng cấp dưới gõ một phát vào sọ và bị xẻ thịt không hề nguôi ngoai trong nàng. Liệu nàng triền miên ngủ, cả trong lúc làm tình có phải là một kiểu di tản? Khi mà nàng cũng đồng tâm nhất trí với những người phụ nữ chung quanh lên án đức hạnh cô Thảo. Dù sao tôi vẫn cứ yêu nàng. Dù đàn kiến không bao giờ dự báo sai thời tiết để chết hàng loạt trong mưa bão như con người. Con người liên miên dự báo sai và không ngừng nghỉ tàn sát nhau chớ không riêng chuyện thiếu tá anh của vợ tôi bị thuộc cấp gõ một phát vào sọ rồi bị xẻ thịt. Cả khi no con người cũng tàn sát nhau.

Vợ tôi luôn có lý do để triền miên ngủ và dè bỉu đức hạnh giống cái trong đời. Cả khi nghe một nhà thơ ngợi ca nàng vọng phu bồng con chờ chồng mà hoá đá. Nàng bảo giả dụ là nàng thì nàng để đứa con hồn nhiên hoá đá thay nàng vì chỉ đứa con khờ khạo không biết gì! Những đứa con khờ khạo suốt dọc dài đất nước này đã hoá đá. Một phần cũng là lỗi của chúng. Và nàng chắc chắn nói thật lòng trong lơ mơ ngủ, trong lúc chúng tôi đang làm tình. Không bao giờ tôi nghi ngờ phụ nữ những biểu hiện của họ lúc đang làm tình và ngủ. Nhưng giả dụ tôi là Noah trong chiếc thuyền huyền thoại kia thì tôi cũng cẩn trọng như ông, ba lần thả quạ mới thả thử chim bồ câu và biết nước đã cạn khi chim câu không bay về chớ không lấy vợ thả thử vì nàng cứ triền miên ngủ. Nàng ngủ nhưng khác đứa con vọng phu vì nàng còn nghe được tiếng nói của loài kiến trong cuộc đã đang di tản. Có thể nàng có kinh nghiệm từ một người phụ nữ áp bầu vú mình vào mặt đứa con đến chết ngộp để cứu một cán bộ trong hang khi đứa bé không hề hiểu thế nào là di tản, mà chung quanh đầy rẫy kẻ thù. Nó chỉ biết khát sữa. Câu chuyện này thời bình được kể như lòng tự hào dân tộc về truyền thống yêu nước. Đứa bé đã hoá đá vì không phải là loài kiến được di tản.

Vợ tôi không phải người phụ nữ đó. Tôi yêu nàng. Nhiều lần nghe từ lũ kiến, nàng cảnh báo tôi di tản thoát nạn. Tôi đã không bị chết ngạt từ bầu vú để cứu một ai tôi chưa hề biết. Có thể đó là lý do chính tôi yêu nàng. Nàng từng cứu tôi không bị chết ngạt trong bầu vú. Vì một ai đó tôi chưa hề biết.

Tuy được cứu nhưng có lúc vô công rồi nghề tôi cũng nhổ một bãi nước bọt vào dòng dài dằng dặc lũ kiến đã đang di tản, khoái chí thấy chúng rối nhặng xị đôi chút. Có lúc còn bắt vài con thả vào bẫy cút. Tôi không ưa cuộc di tản triền miên của chúng. Tôi không thích đã sống là triền miên di tản. Nhưng tôi không thể thoát ra khỏi nỗi ám ảnh triền miên trong cuộc đã đang di tản của chúng. Hình như chúng cũng tự biết điều này chớ không hề có sự khai báo nào của vợ tôi vì vợ tôi cứ ngủ, luôn ngủ.

Cho tới một hôm nàng giật mình ớ ra rồi tỉnh giấc khi nghe một thông tin trên đài phát thanh rằng đàn kiến di tản ngàn vạn năm qua bỗng nhiên biến mất trên lộ trình. Có thể chúng đã bị nhấn chìm trong trận đại hồng thuỷ thứ hai. Có thể chúng đã không cần di tản, chúng vốn thính nhạy nguy hiểm hơn con người gấp ngàn lần. Có thể chúng biết rằng di tản là vô ích. Không có thì tương lai cho cuộc di tản ngàn vạn năm này.

Nhưng khi vợ tôi thức dậy, tôi vĩnh viễn không thể biết vì sao đàn kiến đã đang di tản như có lần nàng hứa sẽ giải thích cho tôi nghe. Vĩnh viễn. Thông điệp duy nhất của lũ kiến có lần vợ tôi phiên dịch trong lơ mơ ngủ là “Chúng ta hãy tự cứu lấy mình!” Nhưng bí mật đã đang di tản của kiến chắc chắn không phải chỉ có vậy. Vì di tản không có trong mật mã sự sống. Nó chỉ là sự khởi đầu. Của nỗi sợ sống. Điều này không đúng với cô Thảo vì cô đã không di tản. Vợ tôi chắc chắn không hài lòng nên không ngủ nữa. Tôi không còn một cơ hội nào trong đời cũng như thiếu tá anh vợ tôi và đã lập tức hoá đá. Dù không có bầu vú nào áp vào mặt. Lời hứa của tôi về câu chuyện không có đoạn kết.
L.H.L
***
Bài cùng tác giả L.H.L
Mùa xuân đầu tiên
Ánh hồi quang hiu hắt
Di tản
Kế hoạch trốn chay...

Read more…

 

Nhà văn Lê Hoài Lương  sinh năm 1961, hiện sống và làm việc tại thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định. Hội viên Hội nhà văn Việt Nam.

              Tác phẩm chính đã in:

      - Mỗi tháng có một rằm, tập truyện ngắn, NXB Hội Nhà Văn, 2000

- Những thời gian hoang phế, tập truyện ngắn, NXB Thuận Hóa, 2005

       Các giải thưởng văn học:

     - Giải nhì thơ 1983, Hội VHNT Nghĩa Bình, bài thơ dự thi: Ngọn lửa

     - Giải nhì truyện ngắn (không có giải nhất) VHNT Bình Định, truyện ngắn dự thi: Tiếng rừng

     - Giải 3 Truyện ngắn dự thi VNQĐ, 1996, truyện Mỗi tháng có một rằm

     - Giải 2 truyện ngắn dự thi VNQĐ, 2005- 2006, truyện Tiếng chuông chiều

     - Giải 3 truyện ngắn dự thi Văn Nghệ, 2006- 2007, truyện Một ngón tay nho nhỏ

     - Giải B Văn học Nghệ thuật Xuân Diệu- Đào Tấn, Bình Định, 1995- 2000

-         Giải A giải thưởng VHNT Đào tấn Xuân Diệu, Bình Định 2001 – 2005

Hương Quê Nhà xin giới thiệu truyện ngắn của anh viết về đề tài mang bản sắc riêng của miền đất võ Bình Định, đó là nghệ thuật hát bội, tựa đề: ÁNH HỒI QUANG HIU HẮT

 

1.

Nàng thực sự lộng lẫy khi vừa mười lăm tuổi. Cả tài và sắc. Sắc thì có thể mỗi người có “gu” riêng để mê, để yêu. Nhưng tài, chắc rằng sự thừa nhận rất dễ chung. Tài được cộng đồng thừa nhận thì khó bài bác. Nàng là con gái của chánh ca Tầm. Ở cái đất hát bội này, chánh ca là tôn vinh lớn nhất. Đó là sự tôn vinh sòng phẳng vì không có bất kỳ thế lực nào chi phối. Phép vua thua lệ làng. Mọi tổng đốc, tuần phủ nơi khác đến Bình Định đều tuân thủ “lệ” hát Văn miếu hàng năm để tôn vinh tài năng hát bội ở địa bàn mình cai quản. Cái nôi hát bội, dân của hát bội muốn cai quản tốt không thể không tuân thủ lề luật này. Hát Văn miếu, quan ngồi cho có lệ để chứng kiến, người đề xuất các danh hiệu là những nghệ sĩ có tên tuổi được nhân dân thừa nhận. Sự thừa nhận khắc nghiệt bằng chính thực tài chứ không phải danh xưng hão. Vậy là các nghệ sĩ thực tài này sẽ “bỏ phiếu” cho các danh hiệu chánh, phó ca. Người cầm quyền cao nhất tỉnh chỉ “chuẩn y”. Mọi thứ đều hợp lòng dân. Thời ấy đơn giản lắm, chính xác và đàng hoàng lắm. Nhưng thôi, trở lại chuyện nàng.

Khi tôi kể những chuyện này, 2010, nàng đã tám mốt tuổi ta, nàng sinh năm Canh Ngọ, 1930. Bắt đầu theo cha đi hát từ năm lên mười, năm mười sáu tuổi ta, nàng đẹp rực rỡ và thực sự nổi tiếng. Nàng nổi tiếng vai kép, Lữ Bố trong “Lữ Bố hí Điêu Thuyền”. Vì nét mặt như hoa. Vì hát hay diễn giỏi. Sáu thứ cần cho một đào, kép giỏi thanh, sắc, thục, tinh, khí, thần nàng đều có cả. Vậy là nàng nổi tiếng. Ngay thời hát bội phải cạnh tranh với cuộc tấn công của cải lương. Các đoàn cải lương dựng rạp ngay trên đất hát bội mà tranh khách, tranh thành công. Lao đao vài năm, hát bội thích nghi bằng cách chế tác nhanh diễn các vở tiểu thuyết diễm tình và đòi lại được khách xem. Nhất là khi Bầu Sa cho dàn dựng vở “Đông Lộ Địch” của Ưng Bình Thúc Dạ Thị. Rạp Trung Hoa có thời bị cải lương ‘‘chiếm’’ giờ hát bội thành công vang dội khi cứ diễn đi diễn lại vở này cả nửa tháng trời vẫn còn người xem. Cuộc giằng co lúc thiên bên này lúc ngả bên kia, cải lương và hát bội bất phân thắng bại. Thời điểm này nàng bí mật vào tận Sài Gòn, tới rạp lặng lẽ xem nghệ sĩ Phùng Há diễn cải lương cũng vai Lữ Bố và cách diễn của nàng sau đó đã có chút pha trộn tinh túy cải lương, thành càng độc đáo.

Một thế hệ tài năng mới đã vẽ mặt đeo râu làm nức lòng người xem.

Nhưng cách diễn hát mới gặp sự phản kháng quyết liệt của lớp trước. Nàng chứng kiến cuộc đấu khẩu nảy lửa của ông Mười Thanh, một danh ca bậc cha chú, dòng đích truyền từ Học Bộ Đình của ông Tổ Đào Tấn với Trần Long, Hoàng Canh… ‘‘Bọn mày hát kiểu đó đúng là đồ khi sư diệt tổ’’. Trần Long chỉ cười hì hì, thưa rất lễ phép rằng, chú cho bọn con sống với chớ, bây giờ khác, diễn cái nỗi đau như chú dài mất ba tháng, hì hì, dân nó về mất… Vừa nói anh vừa diễn, nhập hồn và quyết liệt, chữ ‘‘đau’’ của câu hát với cách diễn cũ, rợn người, xuất hóa cùng nỗi đau buộc lòng phải cách tân để tồn tại. Ông Mười Thanh trợn ngược râu, mắt ngồi lặng. Rồi phủi đít bỏ đi, lẩm bẩm ‘‘bọn bay bá đạo’’, đôi vai run run, rũ xìu… Nàng thấy thương ông nhưng nàng biết mình và các anh không thể làm khác.

Sau này nhiều lần mời ông Mười Thanh hát trường, ông thẳng thừng từ chối. Ông lặng lẽ kiếm sống bằng cách gánh mắm cho vợ bán dạo. Thỉnh thoảng nhớ nghề, bán đủ tiền cho ngày, có người yêu cầu, hứng lên là hát diễn vài đọan. Mấy lần chứng kiến cảnh đó nàng đều rớt nước mắt.

Nhưng công chúng mới là người quyết định, họ đã ủng hộ và thừa nhận cuộc cách tân quyết liệt này. Một thế hệ tài năng mới hình thành, cả danh hiệu “tứ đại danh ca”, trong đó có nàng. Nàng không hiểu vì sao chỉ là ‘‘tứ đại’’, vì thế hệ này có thể kể đến ‘‘thập đại’’…

Một người ái mộ tài hát diễn của nàng sau này trở thành nhà nghiên cứu hàng đầu của hát bội đang ngồi trước mặt tôi đây cùng hát mấy trích đoạn của “Hoàng Phi Hổ quá giới bài quan” với nàng. Ông lớn hơn nàng mấy tuổi, cũng là người chứng kiến cuộc tranh luận cay xót của hai thế hệ tài danh mấy mươi năm trước. Họ hát, chỉ có giọng là còn âm vang…

2.

Chạng vạng tối, một người mặc áo bôn-nha, cái áo chẽn để múa võ, hách cánh cổng gỗ khép hờ vào nhà ông. Dưới chỉ còn độc cái quần đùi. Nghệ sĩ Trần Long của ‘‘tứ đại’’. Ông đang là chủ tịch kháng chiến xã, mê hát rồi chơi thân với các diễn viên này từ lâu. Ngạc nhiên hỏi sao áo quần kỳ cục, Trần Long cười ngượng không nói. Chắc là bán sạch hút rồi.

     - Anh giúp tôi làm mấy đêm, hổm rày đói quá!

     - Thôi cứ vô nhà kiếm gì ăn đã rồi tính.

Ông bảo vợ làm cơm rồi bà đi xé về mấy thước vải cắt may luôn trong đêm thành hai bộ bà ba.

     - Hát thì được, sẵn mùa trăng biển nghỉ nghề, dân đông. Nhưng anh phải rút cho được mấy đào kép này…

     - Được. Tôi đi luôn đêm nay. Đang hát Gò Bồi, tôi lẻn xuống đây. Chắc ông Ba Đựng làm thịt tui nhưng cũng liều. Với lại nếu ổng giết tui lấy ai đóng Địch Thanh, ai làm Bao Công, ai diễn Tiết Cương… Hà hà.

Ông ra trụ sở bàn với xã đội. Đôi bên cùng có lợi, dân được xem hát hay, đào kép có tiền, dân quân du kích cũng thêm quỹ. Chứ mấy đám ruộng còi nuôi quân chẳng ra sao.

Sáng hôm sau dân quân dựng sân khấu. Đơn giản lắm chứ không rườm rà phông màn đèn điện bây giờ. Chỉ một màn hậu, mấy vác lá đùng đình về kết, mấy mẻ đèn dầu treo là hát diễn, hát bằng chính giọng thật không qua mi- cờ- rô khuếch âm. Lại nói, cái giọng đặc biệt của nàng, hát tận Gò Bồi cách cả chục cây số đường chim bay mà mùa nam thuận gió, xóm Vũng của ông cũng nghe! Kèn trống thì cũng âm vọng từng chặp trong gió.

Sáng hôm sau lục tục kéo qua mấy diễn viên, nhạc công với đồ lề gọn nhẹ. Trốn đi, làm sao mang vác lịch kịch. Thiếu người diễn đã có đội văn nghệ Vũng rất sẵn bổ sung, thời này chủ yếu là hát bội với hô bài chòi.

Trần Long rủ được mấy đào kép xịn qua vì người Vũng mê hát, tiền thướng luôn cao, lại được ăn cá thỏa thích. Chuyện thướng điển hình là có ông gánh chiếu đổi cả gánh lấy tiền cầm chầu, hôm sau hết tiếp tục tới người quen mượn tiền đăng ký cầm tiếp, trả sau. Trả bằng tiền hay trả chiếu cũng được. Làng chiếu quê ông cách Vũng hơn hai chục cây số. Thời ấy không có khái niệm xù nợ. Ông này đặc biệt ở chỗ, ngày tang mẹ, dù mình là trai trưởng cũng phân đều chi phí cho các em, keo và tính toán lắm, nhưng với việc xem hát, cầm dùi trống thưởng phạt thì có thể bán lúa non mà chơi, dù Bình Định có câu “Trên đời có bốn cái ngu. Mai dong, lãnh nợ, nuôi cu, cầm chầu!”

Lần này hát đến bảy đêm chứ không phải ba đêm như dự tính, hát đến khi hết mùa trăng, dân còn yêu cầu là còn hát. Từ “Cổ thành” đến “Hộ sanh đàn”, từ “Hoàng Phi Hổ” đến “Đào Tam Xuân”, “Lữ Bố”, “Liễu Nguyệt Tiêm”… Lần đó Trần Long suýt bị ông Ba Đựng làm thịt: ông phải nuôi không dàn diễn viên nhạc công còn lại vì lèo tèo mấy mạng thường thường ai coi? Người Bình Định thuộc làu tuồng tích, coi hát bội là coi diễn viên hát diễn đã từ lâu mặc định qua sự khổ luyện bao thế hệ truyền lại. Hoàng Phi Hổ nằm miễu phải diễn thế nào, Tiết Cương chống búa, Châu Thương bắt ngựa, Tạ Ôn Đình đá giáp… làm sao, nếu hát diễn không thấu không tới là dân không coi. Những vở tuồng tiểu thuyết mỗi hồi diễn cả đêm, coi mỏi ra trước làm cuốn nem nướng, vài cái trứng lộn rồi vô coi tiếp. Ở nhà nghe kèn trống cũng hiểu tới lớp nào, ai đang diễn…

Mấy năm sau, khi Đoàn văn công liên khu V thành lập ông xin chuyển công tác theo đoàn, tập kết ra bắc với danh nghĩa diễn viên, được cử đi Trung Quốc học bảy năm đại học rồi nghiên cứu sinh ngành lý luận sân khấu thành nhà nghiên cứu, đã góp nhiều công trình quý giá cho hát bội nói riêng và cho lý luận sân khấu truyền thống.

3.

Mươi năm gần đây nàng sống với một người con ở thành phố trên Tây Nguyên, lâu lâu mới về Bình Định ít ngày với cô con gái út. Nàng sinh ra là để hát chứ không phải cho đời sống gia đình nhiều toan tính. Và cũng cháy vèo những rực rỡ, tăm tiếng cùng đời sống gia đình chật hẹp và những cuộc tình thoảng qua hay dai dẳng…

Nhờ sự tác động của nhiều nhân vật hoạt động ngành văn hóa, tỉnh cấp cho nàng một lô đất ở thành phố, chế độ nghệ sĩ ưu tú, sòng sành rồi đem bán, mấy tháng sau cũng hết vèo cho tiêu  pha, hùn hạp gì đó. Thực ra danh hiệu nghệ sĩ ưu tú là do ngành Văn hóa Bình Định làm hồ sơ cho “tứ đại danh ca” vì họ sừng sững sống trong dân chứ sau năm bảy lăm phần đông họ không về Nhà hát, đơn vị nhà nước, vì không quen cách quản lý mới. Những ông bầu xưa khác, và một phần chất nghệ sĩ cầm ca của họ, cũng khác. Họ mãi là các nghệ sĩ của nhân dân.

Tôi thường lại chơi nhà ông nên mỗi lần nàng về ghé thăm tôi đều gặp.

     - Máu nghề mà, sao bác không dạy học trò cho vui?

     - Nhà hát cũng đôi lần đề nghị nhưng tôi không làm. Mà bên ngoài đâu còn ai tha thiết học nghề này. Mấy gánh không chuyên giờ kiếm lựclượng trẻ không ra. Hết thời lâu rồi. Họ còn cầm cự được là may đó cậu.

Nàng thường gọi tôi là cậu, một cậu nhỏ có viết mấy bài báo về hát bội và tỏ ra vui mừng mỗi lần gặp người còn lại của ‘‘tứ đại’’.

     - Giờ đã bát tuần mà bác vẫn còn giữ được làn da đẹp, còn nét quá, chắc xưa hàng hàng đàn ông mê? Tôi nịnh cho nàng vui. Quả nhiên mặt nàng thoáng đỏ, và vui hẳn ra.

     - Già yếu hom hem rồi cậu à, xưa thì nói gì.

Và kể. Về những đêm diễn vĩ đại rực rỡ sự nồng nhiệt tán thưởng. Những khay thẻ thưởng bay ào ào lên sân khấu. Những đón mời. Những đàn ông hâm mộ nữa, đương nhiên. Trong câu chuyện có nhắc tới ông, còn ông cười cười cũng lẳng, không rõ bao nhiêu đùa bao nhiêu thật chuyện hai người. Bao giờ nàng chào về, ông cũng giúi vào tay nàng ít tiền xe, tiền quà.

Lần này nàng về vì có ‘‘Liên hoan tuồng truyền thống toàn quốc’’ thành lệ cứ hai năm một lần các đoàn về hát diễn trên đất tuồng quê nàng. Nàng được mời, ghế danh dự bậc danh ca một thuở. Ngồi cạnh là ông, nhà nghiên cứu gạo cội. Hát bội không có tiếng trống chầu khiến nàng bứt rứt, cứ làm động tác gõ chầu tay theo nhịp hát, câu hát. Mọi thứ giờ khác quá… Ngay cả sân khấu nay cũng đẹp mắt bao màn cảnh với độ chuyên nghiệp của họa sĩ sân khấu. Nàng nhớ hát bội thời mình, chỉ có cái màn hậu, rạp trang trí bằng lá đùng đình, màn trướng kết thêm hạt cam thảo, còn mẻ đèn cháy bập bùng hai bên. Đâu có cảnh tắt đèn chuyển cảnh như bây giờ, ban nhạc và đào kép phải lo lấy các lớp lang: ra tuồng, đi lớp, màu tuồng, hạ tuồng… Chao ôi nhớ, mỗi đoạn ra tuồng, nội tiếng trống chiến, trống lệnh thúc rố lên, tiếng quân ó xa ó gần rộ lên dồn vọng lớp lớp, hát bội không chỉ tạo không khí cho sân khấu, nó phục dựng không gian nghệ thuật bằng nghệ thuật hát bội được truyền dạy kỹ càng từng vai diễn, từng kỹ thuật tạo nên sự cộng thông tuyệt vời giữa tuồng tích và cuộc đời, giữa diễn viên, sân khấu và công chúng. Không thể khác, vì khác là không còn hát bội.

Giờ họ đang làm gì kia với những tích tuồng đã ăn sâu trong niềm yêu của công chúng đất này như tín ngưỡng? Khác quá, khác lắm!...

Nàng cứ miên man trong những đối sánh vô thức, bên cạnh nghe ông làu bàu điều gì đó. Hôm ấy đoàn Bắc diễn ‘‘Tam nữ đồ vương’’, tới đoạn Tạ Ngọc Trân đấu với con Tạ Kim Hùng, ôm con lao vào lửa, sân khấu rực lửa kỹ xảo. Còn diễn viên, các em diễn lấy có. Nàng nghẹn ứ trong cổ. Đâu rồi Tạ Kim Hùng nhảy lửa vì lửa đốt? Đâu rồi cảnh cha con đấu lưng trong lửa? Lớp ‘‘Lão Tạ lăn lửa’’ không còn nữa. Nàng níu tay ông, anh, hết rồi, bữa nay bọn trẻ nó diễn vầy còn gì hát bội nữa. Ông cũng run người, xúc động không kém. Trên đường lững thững về ông chợt hỏi, em có nhớ cuộc tranh luận với chú Mười Thanh mấy chục năm trước không. Cả hai cười như mếu… ‘‘Bọn bay hát vậy là khi sư diệt tổ…, là bá đạo…’’

Vậy, hát bội giờ của nàng là thủ cựu hay của họ là “bọn bá đạo”? Nhưng nàng và các anh Trần Long, Hoàng Canh… đã làm cho hát bội sống mấy chục năm qua. Giờ thấy người ta trả lương tháng cho đào kép để hát diễn vì truyền thống. Cái truyền thống mà nếu không trả tiền gìn giữ có thể sẽ tiêu vong. Phải không?…

Về tới nhà, đột nhiên ông đề nghị hát, cùng hát. Tôi cũng từ chỗ hát bội về cùng, mừng vui nghe hai người đối ca, ngồi đối diện nhau ca chứ không diễn, tám mấy rồi còn gì. Ông tuy giọng còn vang nhưng đã xì hơi vì mấy cái răng trống. Nàng tuy không xì hơi nhờ hàm răng giả nhưng cũng yếu hơi hẳn. Họ hát đoạn hồn Giả Thị gặp Hoàng Phi Hổ lớp ‘‘Hoàng Phi Hổ quá giới bài quan’’. Nàng hát câu nam hồn Giả Thị rợn người. ‘‘Aí tía tỏ lời sinh tử. Kể khôn cùng để sự thê lương’’. Và câu tán ‘‘ Hồn lai phong lâm thanh phiêu phiêu hề di thế. Giang tâm thu nguyệt bạch diếu diếu hề tương vong’’. Câu này tôi nghe ông khen nhiều lần, và giảng nghĩa rằng, ‘‘hồn về rừng thông xanh chơi vơi trong cõi thế, trăng rọi lòng sông buốt hai cuộc đời tiêu tan’’. Kể không cùng để sự…, ừ đúng, đây là câu của hồn ma, nó vọng rợn, nó ám đến lạnh lưng.

Tôi ngồi ngó sững hai người nổi tiếng. Ở họ vẫn còn được ánh mắt hạnh phúc nhớ lại, thể hiện lại một thời vang bóng. Ông thì gì cũng để lại mấy cuốn sách quan trọng cho hậu thế muốn để tâm nghiên cứu, tra cứu, dạy học, nhưng nàng thì chỉ còn cái tiếng, cái tiếng tăm đào kép một thuở, tất cả qua rồi, giờ đã qua lâu rồi.

Buổi sáng. Mặt trời rực lên trên vách nhà bên kia đường hắt đúng vào giây phút hai người hoài niệm thuở vàng son. Tôi rùng mình và miên man cuốn vào khoảnh khắc xuất thần không phải vì nuối tiếc ngày xưa. Dù cái ngày xưa đó ông còn nhiều lần nhiệt tình đề xuất bằng các bài báo, bằng gặp trực tiếp cán bộ quản lý chuyên ngành nêu cách cứu nó, những gắng gỏi theo niềm yêu và máu thịt một đời. Dù nàng còn chép miệng than theo ông. Cũng chỉ bộc lộ rõ sự buồn bã và bất lực của hai người.

Còn mất mọi sự đều có quy luật, đều theo quy luật. Chỉ tôi cảm ơn tôi có mặt nhà ông hôm nay để vô tình chứng kiến ánh hồi quang hiu hắt trước khi mọi thứ biến mất hoặc biến dạng.

Trại viết VNQĐ, Bến Tre 13/ 7/2010

                      Quy Nhơn, 7/2011- 9/2011

Lê Hoài Lương
***
Bài cùng tác giả L.H.L
Mùa xuân đầu tiên
Ánh hồi quang hiu hắt
Di tản
Kế hoạch trốn chay...

Read more…

Quả là một cuộc ác đấu. Giữa cọp và người. Một tráng sĩ tay không, người loang lổ vết máu đang chật vật tránh những miếng vồ sở trường của chúa sơn lâm và vung quyền cước phản đòn. Nhìn đất cày cỏ nát nàng hiểu cuộc chiến đã kéo dài đến vài giờ. Nàng nhảy xuống ngựa, quát lên một tiếng, tuốt kiếm xông vào...

Sáng ấy là buổi tập dã ngoại đầu tiên sau Tết. Nhà liên miên khách, hôm trước mấy chị em phải giúp mẹ làm bổ sung mấy thứ bánh cúng rằm. Chẳng đi tới đâu, cái đám đàn ông mặc yếm ấy. Đã bao lần khi bưng trầu, nước lên chào khách, mẹ cứ nhắc chừng phải từ tốn, dịu dàng; nàng đã không thể e ấp cúi đầu thục nữ mà cứ nhìn thẳng vị nam khách có thể sẽ là đức phu quân. Thì phải biết mặt mũi tướng tá ra sao để tí nữa còn trả lời mấy chục chị em đang hồi hộp chụm đầu nhỏ to sau vườn chứ! Chẳng hiểu sao hết con cụ Chánh Tề xã dưới đến cháu nội Tuần San... các cậu ấm "con nhà" này hễ chạm ánh mắt của nàng là rúm ró. Có kẻ mới vào sân, nhìn chéo qua vườn thấy nàng luyện kiếm cho chị em là xà lui. Cha ca cẩm mầy cứ côn kiếm kiểu này thì chẳng đứa nào dám rước! Nhưng thương chiều con, ông cũng không cấm. Gần đây con Nhạn lại về hùa với nó, tập tập luyện luyện, đàn bà con gái cái xã này nữa, đúng là thời loạn!

Sáng nay dặn chừng chị em ở nhà luyện kiếm, nàng cùng Nhạn, Lan cưỡi ngựa qua trảng Sim. Nhạn mới mười sáu, vai cô ruột nhưng cũng là học trò nàng, cô út mới được ông bà lì xì con tía khá đẹp; Lan được ông anh rể biện Nhạc tặng con ô trước Tết. Nhưng con bạch mã của nàng vẫn trội hơn. Cả ba chạy kiệu vài dặm là biết ngay. Lý Văn Bưu dạy nàng khá kỹ cách nhìn ngựa, cưỡi ngựa bắn cung. Chàng trai bên Đại Khoang, Phù Cát chuyên nghề chăn nuôi bò ngựa và săn bắn này quả là trang hảo hán, cung kiếm đều giỏi. Gặp nhau vài lần săn ở Thuận Ninh là thân quý nhau. Nghe Lan kể anh em biện Nhạc học thầy Hiến là những trang kiệt hiệt, có chí lớn. Chà, đàn ông trên đời vẫn còn đấy chớ giẻ rách cả đâu mà mẹ sợ mình ế chồng. Mẹ bảo, ế chồng, già một mình bò ra vò nước. Bất giác nàng cười vang. Nhạn, Lan chạy rướn tới hỏi, nàng chỉ cười thúc ngựa phi nhanh hơn về phía cây cầy trên đồi, nơi luyện tập.

Mặt trời đã lên cao nhưng tiết xuân trong lành và mát mẻ. Cỏ non mượt trải rộng khắp trập trùng đồi lan xa với miên man lùm bụi chà là, sim, ổi... Và vô vàn hoa dại đang khoe sắc. Nàng hít căng lồng ngực làn gió xuân dìu dịu hương rừng hòa quyện từ nhựa cây, lá ủ, và cả những búi cỏ bật ra từ vó ngựa. Nàng thích thú thúc mạnh chân, con bạch mã hí vang thỏa mãn và phi nước đại, bỏ lại sau lưng tiếng kêu ơi ới, tiếng cười trong trẻo của hai cô gái. Nàng vòng qua cây cầy vẫy tay ra hiệu cho hai người luyện bắn cung còn mình thì cứ phóng nhanh về phía núi trong một phấn khích kỳ lạ.

Nhiều năm qua, quá nhiều biến động khiến bà hầu như không có chút cơ hội để lý giải khoảnh khắc định mệnh ấy như bây giờ...

Đã vào thung lũng Thuận Ninh. Ba bề bốn bên trập trùng núi. Nàng ghìm ngựa cho nó đi thong thả. Con bạch mã lựng khựng có vẻ không vừa ý. Dẫu sao, những trảng tranh cũng hẹp dần, đồi núi nhiều cây cối và đá. Một con mang chạy tắt qua hoảng hốt. Cung tên đeo sau lưng - nàng không chuẩn bị săn. Vùng núi này nàng từng bắn được nhiều nai và heo rừng về đãi chị em. Con tuấn mã chợt khựng lại, dỏng tai nghe ngóng. Nàng trong tư thế sẵn sàng thận trọng cho ngựa tiến bước. Con vật khựng lại lần nữa và lần này chính nàng nghe rõ tiếng cọp gầm! Không phải tiếng gầm nhàn rỗi thị uy muôn loài mà là một cuộc ác đấu. Thợ săn chuyên nghiệp Đại Khoang Lý Văn Bưu đã dạy nàng cách phân biệt chuẩn xác. Cũng chính anh bày nàng tập cho ngựa quen dần mùi cọp. Nàng cho ngựa tiến về phía ấy trong một thôi thúc khôn tả...

Quả là một cuộc ác đấu. Giữa cọp và người. Một tráng sĩ tay không, người loang lổ vết máu đang chật vật tránh những miếng vồ sở trường của chúa sơn lâm và vung quyền cước phản đòn. Nhìn đất cày cỏ nát nàng hiểu cuộc chiến đã kéo dài đến vài giờ. Nàng nhảy xuống ngựa, quát lên một tiếng, tuốt kiếm xông vào...

Chiếc xe phía trước xóc mạnh. Gương mặt nằng nặng vì phù thũng của chồng thoáng chau lại nhưng bắt gặp ánh mắt bà, ông mỉm cười. Cũng như năm Quang Trung thứ 2, Ai Lao không chịu nạp cống lễ, hoàng đế sai chồng đem một vạn quân đi vấn tội, bà xin tiên phong, chỉ một trận là hạ thành Vạn Tượng. Ông cũng chỉ khen tặng bà nụ cười chứa chan yêu mến...

Bị nhát kiếm hiểm, cọp dữ rống lên một tiếng rồi phóng vào rừng. Nàng quay lại: người tráng sĩ đã kiệt sức chống tay ngồi trên đất, ánh mắt ngạc nhiên thoáng nét sửng sốt. Anh chợt mỉm cười rồi cất lời điềm tĩnh và tán thưởng: "Bạch Hạc Triều Dương của cô đẹp quá!". Con người vừa đối diện với cái chết, kẻ hàm ơn cứu mạng bỗng làm nàng bối rối. Anh đã thay chữ "phượng hoàng" thành "bạch hạc" chỉ y phục màu trắng của nàng. Thấy vết máu nơi vai anh còn chảy, nàng ra hiệu anh ngồi chờ rồi quay đi, một phần muốn giấu gương mặt đang đỏ lên của mình. Dù đã khuất, sau khi hái được nắm lá cầm máu, nàng vẫn ngoái nhìn rồi mới luồn tay cởi dải yếm xé nhiều mảnh...

Biện Nhạc mừng rỡ đón Trần Quang Diệu và Bùi Thị Xuân. Diệu là môn khách của ông mấy tháng nay còn nàng và ông đã biết tiếng nhau từ lâu.

Mấy ngày sau, nhận thiếp mời chủ Trại Trầu, nàng sang trong tâm trạng vui vui và có chút hồi hộp. Khách khứa vẫn đông như mấy hôm trước. Ba người chờ nàng trong một phòng riêng: biện Nhạc, Diệu và một người nàng đoán là Huệ, em ông Nhạc. Quanh chén trà, biện Nhạc hỏi thăm việc học võ của cô em vợ, về chí hướng của nàng. Ông nói nhiều về thời cuộc. Về lòng mến phục của anh em ông đối với những người như Diệu, như nàng. Cũng như Diệu, từ đầu chí cuối Huệ chỉ ngồi nghe, vẻ mặt hai người cởi mở thân tình... Rồi cũng tới lúc họ cùng nâng chén rượu thanh khí tương phùng. Giây phút thiêng nghiêm đến nghẹn thở.

Ông mai Nhạc sau đó qua Bùi gia và làm chủ hôn cho đôi lứa Trần - Bùi. Trong đêm tân hôn, nàng ngạc nhiên rồi đỏ mặt sung sướng khi Diệu lấy từ ngực áo ra những mảnh yếm đã giặt sạch bong... Hai tháng sau, Tây Sơn khởi nghĩa. Ông Nhạc được tôn là Tây Sơn Vương.

Nghe tin quân cứu viện của chồng, Trần Thái Phó và Đại Tư Đồ Võ Văn Dũng tan tác ở Hương Sơn, bà đem đội nữ binh đến cứu. Đến Giáp Sơn thì cứu được. Nhưng rồi lại bị vây khốn ở Thành Chương. Đoàn nữ binh vốn chỉ còn vài phần sau các trận ác đấu ở Đâu Mâu, hộ giá ở bến Linh Giang, liều chết trả nghĩa chủ cho tới người cuối cùng. Bà gạt lệ dìu chồng đang bệnh nặng và cùng rơi vào tay giặc. Võ Văn Dũng chạy đến Nông Cống cũng sa cơ rồi cùng bị áp giải về Nghệ An. Nhận tín hiệu nhưng bà lắc đầu, chỉ mình Võ Đại Tư Đồ phá cũi thoát thân. Bà muốn kết thúc cùng chồng!

Nhiều năm tháng sau, nàng cũng cứ mãi ngạc nhiên về những chuyển động đầy bão táp của một thời kỳ, của những số phận thân thiết quanh mình. Năm chị em, trừ Huỳnh Thị Cúc không lập gia đình, luôn sát cánh bên nàng và đã chiến đấu đến cùng trên lũy Đâu Mâu, Lan kết duyên cùng Nguyễn Văn Tuyết, Dung làm vợ Tú Đức Hầu Nguyễn Đăng Đô, đều là những danh tướng. Riêng cô Nhạn thành hoàng hậu. Bùi hoàng hậu, vợ chồng đô đốc Tuyết, vợ chồng Tú Đức Hầu đều đã tự sát để giữ tròn khí tiết khi vua Bảo Hưng bị bắt. Chao ôi, Bảo Hưng hay Cảnh Thịnh cũng không thể níu kéo được sự suy vong, triều Tây Sơn đã rối ren ngay sau khi tiên đế băng hà.

Nàng và Bùi hoàng hậu thân nhau không hẳn chỉ vì tình máu thịt. Cô Nhạn vừa là học trò cung kiếm vừa là bậc nữ lưu thời loạn. Nhưng sau này thành hoàng hậu và những toan tính quyền lợi riêng, chung, nhất là khi vua Quang Trung đột ngột qua đời, hoàng hậu cũng không đủ tỉnh táo, trong trẻo như trước. Ít nhiều nàng cũng đã cố gắng trong việc dàn xếp chuyện Bắc Cung hoàng hậu mấy năm sau tiên đế băng. Bùi chánh cung dù đã có thái tử và sau là vua Cảnh Thịnh, vẫn còn một nỗi lặng thầm hờn ghen với Bắc Cung Ngọc Hân. Vài lần tiếp xúc với Ngọc Hân, nàng hiểu nỗi hờn ghen kia là có cơ sở. Vua không hề bạc đãi Bùi hoàng hậu nhưng ông thực sự tâm đầu ý hợp với nàng công chúa tài sắc của triều Lê.

Cả mấy lần gặp nhau, Ngọc Hân đều chủ động. Bắc Cung quá hiểu mối quan hệ huyết thống và sự thân thiết của nàng và Bùi hoàng hậu. Cuộc yên bình nơi hậu cung đương nhiên chỉ là bề ngoài, nhất là thời của minh quân...

Lần đầu hai người ngồi với nhau như sự tình cờ. Ấy là lúc Bắc Bình Vương ra bắc lần thứ hai để bắt giết phò mã Vũ Văn Nhậm lộng quyền và tham vọng cát cứ. Chắc hẳn Ngọc Hân đã nghe Nguyễn Huệ nói nhiều về vợ chồng nàng.

- Ta đi dạo, tình cờ ngang đây, vào thăm đô đốc- Ngọc Hân giữ khách lễ nói.

- Cung thỉnh hoàng hậu, thật vinh hạnh cho tệ phủ- nàng khách khí đáp.

Nhưng rồi mọi khách khí nhanh chóng qua đi. Sắc và tài của cô công chúa Bắc hà nhanh chóng khiến nàng hiểu Ngọc Hân xứng đáng được yêu dù cuộc hôn nhân của cô với chủ tướng là một toan tính chính trị.

Lần thứ hai Bắc Cung tìm tới nàng trong nỗi bồn chồn không thể giấu được. Đó là mấy tháng sau, ngày mồng bảy Tết Kỷ Dậu. Vua cùng đại quân đã xuất chinh đánh giặc gần hai tháng. Ngọc Hân rủ nàng cùng đi dạo hoa viên Thượng uyển. Tết Thuận Hóa vàng rực, lộng lẫy sắc mai. Nàng vừa trò chuyện về nét xuân Nam vừa nhận thấu nỗi lo âu của hoàng hậu. Ngọc Hân hỏi nàng rất nhiều về chuyện binh tình, về những chiến trận vua đã trải... Lần đầu tiên nàng biết rằng cô công chúa tài sắc xứ Bắc đã quá yêu chúa công đất Tây Sơn của nàng.

"Chiến th...ắ...n...g!!! Hoàng thượng đã chiế...n thắ...n...g!!!". Tiếng reo vui vỡ họng truyền như sấm từ quân hầu cận, các nữ hầu, nữ binh chung quanh khiến hai người nghẹn thở, bất giác ôm lấy nhau không còn lễ quân thần. Vừa lúc người lính trạm kịp tới, người đẫm mồ hôi, dâng cành đào vừa chớm nở, hụt hơi tấu rằng cành đào hoàng thượng lệnh cho chúng thần kịp về tặng hoàng hậu ngày xuân!

Nàng khóc cùng Ngọc Hân, hoàng hậu và là người bạn nhỏ tin yêu! Giọt nước mắt của hai người đàn bà vì đại cuộc của thời loạn!

Linh Giang rất thích Bắc Cung hoàng hậu. Đứa con gái duy nhất của bà và Trần Thái Phó ngay lập tức bị Ngọc Hân chinh phục. Tên Linh Giang là do bà đặt, Trần Quang Diệu thích lắm. Hai dòng sông lớn nhất Bình Định, sông Lại quê chồng và sông Côn của mình hợp thành Linh Giang. Lấy nhau mười mấy năm mới sinh con bé, đời chinh chiên yên ngựa, vợ chồng có mấy lúc gần nhau. Linh Giang lớn hơn công chúa Ngọc Bảo hai tuổi. Bắc Cung có lệnh bất cứ lúc nào Linh Giang cũng được quyền vào chơi với bà và Ngọc Bảo. Có lẽ từ ảnh hưởng của Ngọc Hân, mãi sau này khi lớn lên, Linh Giang cực chẳng đã múa kiếm luyện tập cùng mẹ chứ nó không hề thích nối nghiệp võ của cha mẹ. Ít nhiều thi thư, bát âm cung bậc khi gần Ngọc Hân đã biến con bé thành người khác. Sau này khi nghiến răng nhìn chồng bị xẻo từng miếng thịt, nhìn con gái chết xỉu thấy cha chết thảm, tới phần con được lính kéo dậy đẩy tới trước mặt voi, Linh Giang khóc thét lên vì sợ hãi, bà đã cố nỗ lực cuối cùng quát to: "Giang, nín ngay! Con nhà tướng không được sợ, không được khóc!". Linh Giang đã trở lại với chính nó của máu thịt bà và Trần Thái Phó. Nó bình tĩnh từng bước tiến về phía voi, im lặng đến khi bị cuốn quẳng lên trời rồi nát bấy dưới chân dã tượng. Bà nở nụ cười bước lên nhận phần mình sau khi được "đặc cách" của Gia Long nhìn chồng con chết thảm!

Linh Giang rất buồn khi Bắc Cung hoàng hậu xin đi khỏi kinh thành sau mãn tang chồng. Nàng cũng không thể khác. Mấy lời nói khéo của nàng với Bùi chánh cung, Ngọc Hân mới đưa con vào đất Quảng yên bình. Mấy năm đầu, thỉnh thoảng Linh Giang có xin nàng vượt đèo vào thăm Ngọc Hân. Sau này khi Bắc Cung hoàng hậu dắt con về lại quê bắc, nàng và con gái mới hoàn toàn đứt liên lạc với người nữ tài sắc ấy. Khi nghe tin Bắc Cung hoàng hậu qua đời, Linh Giang khóc mấy ngày. Nàng cũng vừa an ủi con vừa lặng rơi nước mắt.

Cũng mười năm rồi còn gì. Vua Quang Trung băng đã để lại một lỗ hổng khủng khiếp. Đại thần trục lợi, nghi kỵ tàn sát nhau. Lòng người chán ngán. Vận nước nghiêng ngả. Lê Chất thù cha đã theo Nguyễn. Thù hận không làm con người lớn lên nhưng có thể biến anh ta thành vô địch...

Vợ chồng bà mấy năm qua chiến đấu vì sự nghiệp của tiên đế, tức cũng là vì lòng tự trọng, lòng tự trọng của kẻ sĩ muôn đời, sống chết với con đường mình đã lựa chọn. Có thể khác đi chăng?

Khi công kênh nhau nhảy lên thành Đâu Mâu, bà và đoàn nữ binh đã có thể chiến thắng nếu không có lệnh rút quân của vua Quang Toản, nhưng thực lòng, có vẻ bà muốn ngã xuống lúc ấy. Như Huỳnh Thị Cúc, người học trò và là nữ chiến tướng trung thành.

Cũng có thể không phải. Số phận còn chờ bà lần giải cứu cuối cùng này để có cơ hội nhớ lại một cách rõ rệt nhất nụ cười và dải yếm mùa xuân năm ấy...

Tiếng cười lanh lảnh trên đồi dìu dịu hương rừng từ nhựa cây, lá ủ và những búi cỏ non tơ bật lên từ cơn phấn khích diệu kỳ của mấy con tuấn mã trong nắng xuân. Cuộc thôi thúc bí ẩn vào giải cứu tiền định thung lũng năm xưa và nụ cười của chàng tráng sĩ người đẫm máu.

Có một mùa xuân tưng bừng Kỷ Dậu, mùa xuân của hoa đào hoa mai, của ngất trời hùng khí sự nghiệp và dân tộc. Tiên đế và tướng lĩnh, binh sĩ sạm người khói thuốc súng vào Thăng Long trong khản họng tiếng gào vui chiến thắng. Nhưng đó là mùa xuân chung bất diệt của dân tộc. Nàng quá hiểu điều này. Nàng cùng Ngọc Hân đã khóc mừng với cành đào chiến thắng ở Phú Xuân. Còn với riêng mình, cuộc thế thời ly loạn, nàng chỉ có một mùa xuân. Cái mùi cây lá, cỏ non tơ trên đồi và ánh nắng vàng như lọc. Tiếng cọp gầm. Tráng sĩ. Và thế kiếm giải nguy. Mảnh yếm thẹn thùng. Rồi nên duyên trong bão táp thời cuộc để chỉ có thể một lần được làm mẹ.

Phải, đó là mùa xuân đầu tiên. Và duy nhất. Của nàng.

L.H.L
***
Bài cùng tác giả L.H.L
                                                    Mùa xuân đầu tiên
                                                   Ánh hồi quang hiu hắt

                                                  Di tản

                                                        Kế hoạch trốn chay...

Read more…