Hôm qua mẹ nói tôi đi mua ba cái đồ lạc – xoong về để sửa lại đường ống nước chạy trong nhà bị bể. Nhân đây tôi mới ngồi nhớ lại chữ dùng này.

Chủ quan mà nói, hình như chỉ có lứa tuổi thế hệ 5 X như tôi, như bạn trở lên mới biết đến chữ này. Chứ còn sau này, nhất là thế hệ sau 1975 làm chi mà biết.

Năm ngoái tôi có lên thành phố Pleiku, tôi phát hiện nhiều dãy phố bán đồ lạc – xoong, họ ghi hẳn chữ này lên trên bảng hiệu. Tôi mới nghe thú vị làm sao, tôi tự hỏi, không biết trên đất nước ta còn nơi nào có dùng chữ này như ở phố núi Pleiku.

*

Người Đà Nẵng xưa nay ai mà chẳng biết chợ trời Tăng Bạt Hổ, hay chợ trời Đoàn Thị Điểm là nơi bán đồ lạc - xoong hồi nào đến giờ, nó vốn ra đời và thịnh hành từ rất lâu thời trước 1975.

Từ hồi trẻ ra đây tôi đã thấy xôm tụ rồi. Có người ban đầu chỉ là một góc tấm bạt với vài món loe ngoe, sau bán được hơn thì mở rộng diện tích.

Rồi từ đó hình thành nên những phố chuyên doanh, tồn tại hàng chục năm trời. Nay loại hình này hoạt động chính là trên đường Triệu Nữ Vương.

Trên đường Triệu Nữ Vương, đoạn chạy về đầu đường Chi Lăng có mấy chục quầy lạc xoong. Gọi là quầy cho sang chứ đó là những tấm bạt trải trên hè phố, bày biện vốn liếng của những người trót gắn với nghề bán đồ cũ.

Trời còn chưa tỏ mặt người đã thấy chủ cửa hàng chở mấy bao đầy đồ lạc xoong đổ xuống vỉa hè. Người mua đông dần, nhiều khách còn cầm cả điện thoại hoặc đèn pin săm soi đồ.

Thôi thì đủ thứ, từ máy móc nghe nhạc cũ đến nồi cơm điện, đến máy xay sinh tố, túi xách, đồ lưu niệm, mắt kính.

Không ai có thể nào liệt kê cho hết được, cái quạt điện cũ, chiếc điện thoại cục gạch, đến con ốc vít, cục pin.

Nhưng theo quan sát của tôi, phong phú nhất vẫn là đồ điện tử cùng linh kiện đi kèm và hàng gia dụng trong nhà.

*

Đến chợ, ngay từ những bước chân đầu tiên tôi đã có thể cảm nhận một không khí riêng, rất lạ. Có gian hàng chỉ là tấm bạt hơn mét vuông trải trên vỉa hè, bày biện ít món đồ lỉnh kỉnh.

Người mua đảo đi đảo lại. Ít ngôi chợ nào trong thành phố có không gian nhỏ như thế lại bán buôn đủ thứ thập cẩm như kể trên.

Khách đi chợ cũng đủ mọi thành phần. Có khá nhiều người chuyên nghiệp đi lùng mua đồ dạng mua đi bán lại, nhiều người đi thể dục tò mò dừng chân ngắm nghía.

Còn có những người đến đây để săm soi, lục lọi kiếm tìm những thứ cũ sì để sưu tầm, để trưng bày trong nhà, tại cửa hàng, quán cà phê.

Hay đơn giản chỉ đến sờ sờ, mó mó cho đỡ ghiền, giống như tôi chẳng hạn. Và chắc chắn trong dòng người viếng chợ có cả những tay trộm cắp.

Theo tôi biết ở đây người bán ít khi nói thách, người mua cũng không cần mặc cả mà chỉ cần tìm được món đồ ưng ý.

Những chủ cửa hàng phải rất rành rẽ các loại đồ. Chỉ cần nhìn qua một món đồ nào đó, họ phải ngay lập tức đánh giá hàng có bán lại được không và bán được với giá nào.

Tôi có nhiều lần đến với đồ lạc xoong không phải để mua, cũng chẳng phải để bán, đơn giản để ngắm nhìn và hòa vào không khí nhộn nhịp nhưng không ồn ào của phiên chợ.

Tôi vui vui khi thấy lại những chiếc điện thoại Nokia cũ từng vang bóng một thời được bày cả đống trên mặt đất, tôi cũng ưa sờ mó chiếc iPhone nhiều thế hệ được chuốt lại long lanh, gọi là chơi vui thôi mà.

NGUYỄN PHIN

*

Từ nỗi nhớ lạc - xoong nên tôi liên hệ chuyện xưa. Tỉ như, ngày ấy lứa tuổi tôi rất quen với “Nhà thuốc gác”, do ba mẹ thường hay sai đi mua thuốc sốt cho mấy đứa em giữa đêm khuya.

Tên gọi này để chỉ các nhà thuốc Tây bán thường trực, khác với nhà thuốc chỉ mở cửa vào một số giờ cố định trong ngày.

Và dù là “gác” hay không, trước tiệm nào cũng phải có một hộp đèn vuông có in hình chữ thập treo ngoài mặt tiền.

Chữ thập này không nhất thiết phải là màu sơn đỏ mà có khi là màu xanh lá cây, để khi thành phố lên đèn, nó cũng sáng lên cho khách đi từ xa biết chỗ mà tìm tới.

Còn tiệm nào bán thuốc Bắc thì đều có chữ “Đường” ở cuối tên. Tôi có thể gọi tên theo trí nhớ như Vĩnh Sanh Đường, Thiên Hòa Đường, Tín Nhân Đường rất đặc trưng như trong phim kiếm hiệp.

Ở đó có các ô ngăn kéo từng vị thuốc từ sát đất chất lên tới trần nhà, còn trên mặt quầy thì nào là cân, là bàn dao cầu, là các vuông giấy bản màu vàng có in sẵn chữ Nho trên đó.

Tôi cũng có nhớ thường trên phố, thấy nhà nào có treo trước cửa kính một cái ống đèn hình trụ đứng với hai màu trắng đỏ, khi cắm điện vào, các vạch hai màu quay theo hình trôn ốc, là biết ngay đó là tiệm uốn tóc cho phái đẹp.

Ngày ấy nhà nào mở tiệm vàng đều có chữ “Kim” đứng đằng trước tên tiệm. Theo trí nhớ của tôi như Kim Xuyến, Kim Hoàng, Kim Ngân, Kim Hoa.

Người cao niên ở Đà Nẵng hẳn quen với tiệm vàng Kim Nguyên trên đường Khải Định – nay là Ông Ích Khiêm, là thương hiệu xa xưa vẫn còn hoạt động đến bây giờ, nhưng có thêm chữ “Hoa” đàng trước- chắc là tên hàng cháu con của họ.

Còn mấy tiệm các tiệm hủ tíu mì của ba Tàu, từ hồi xa xưa cho đến bây giờ qua mấy chục năm “đánh chết” cũng phải có chữ “Ký” ở đuôi. Giờ đây tôi cũng đọc được trong trí nhớ như Phát Ký, Huỳnh Ký, Sanh Ký, Nguyên Ký.