Home » Archives for tháng 9 2026
.jpg)
Nhà phê bình văn học Nguyễn Văn Hòa, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, hiện đang sinh sống và làm việc tại tỉnh Đắk Lắk, đã xuất bản nhiều tập lý luận, phê bình văn học giá trị. Phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Cần Thơ có cuộc trao đổi với anh về phê bình văn học hiện nay.
Vì sao anh chọn tựa đề “Ngược về miền ký ức” cho ấn phẩm phê bình văn học vừa ra mắt?
- “Ngược về miền ký ức” là hình ảnh gần nhất với hành trình đọc và viết của chính tôi. Tôi luôn nghĩ rằng văn chương là kho lưu giữ ký ức của con người. 40 bài viết trong sách là “40 khúc đò đưa”, mang theo ký ức về một vùng đất, một phận người, một thời đại hay những rung động rất riêng của tâm hồn. Người sáng tác ký gửi vào trang viết, còn người phê bình, bằng sự đồng cảm và suy ngẫm, tìm cách đánh thức những ký ức ấy để đối thoại với tác phẩm.
Những bài phê bình văn học tôi viết như những chuyến đò ngược dòng thời gian. Có chuyến đưa tôi trở về với tuổi thơ của nhà văn, có chuyến đưa tôi gặp lại vẻ đẹp của văn hóa truyền thống, có chuyến lại dẫn tôi đi sâu vào những trăn trở của con người đương đại. Tôi gọi đó là “ngược về miền ký ức”…
TS Bùi Tiến Sỹ nhận xét về anh rằng “Nguyễn Văn Hòa đang thực hành lối thưởng thơ tinh tế và thực tâm của một người đàng hoàng”, anh có thể chia sẻ thêm quan điểm riêng trong phê bình văn học?
- Đó là một lời nhận xét khiến tôi rất xúc động, nhưng cũng khiến tôi thấy mình phải cẩn trọng hơn với từng con chữ, từng trang viết. Tôi xem đây không đơn thuần là một lời động viên mà còn là một sự gửi gắm niềm tin của một người làm khoa học dành cho người viết phê bình.
Điều tôi luôn tự nhắc mình là phải giữ được sự trung thực. Trung thực với tác phẩm, với cảm nhận của chính mình và với bạn đọc. Tôi không viết để làm hài lòng ai, càng không viết để tạo nên những lời phán xét đanh thép. Tôi mong muốn mỗi bài phê bình sẽ trở thành một cuộc đối thoại văn hóa, nơi người viết và người sáng tác cùng gặp nhau ở sự tôn trọng cái đẹp và sự thiện lương trong cuộc sống này.
Tôi rất tâm đắc với chữ “đàng hoàng”. Theo tôi, người viết phê bình trước hết phải là người đàng hoàng trong nhân cách và trong học thuật. Đàng hoàng nghĩa là đọc kỹ trước khi nhận xét, hiểu đúng trước khi đánh giá, không thiên vị, không định kiến, không chạy theo cảm xúc nhất thời. Một bài phê bình có thể chưa thật hay, nhưng nếu được viết bằng sự tử tế và trách nhiệm thì vẫn có giá trị.
Anh suy nghĩ gì khi có ý kiến cho rằng, nhiều trang viết phê bình hiện nay dừng lại ở chuyện “cho vừa lòng nhau”?
- Không nên nhìn nhận đời sống phê bình bằng một gam màu duy nhất. Phê bình văn học không sinh ra để khen hay chê mà trước hết là hoạt động nhận thức nghiêm túc và đầy trách nhiệm. Một lời khen không có cơ sở đôi khi còn làm tổn hại đến tác phẩm, đến người sáng tạo ra tác phẩm bởi nó khiến người sáng tác mất đi cơ hội nhìn thấy những điều cần phải phát huy và những hạn chế cần được hoàn thiện.
Tôi luôn nghĩ, điều văn học cần không phải là những lời “tụng ca, ve vuốt” mà là những cuộc đối thoại thẳng thắn, nhân văn và có văn hóa. Người phê bình cần giữ bản lĩnh để nói điều mình tin là đúng, nhưng cũng cần giữ sự khiêm nhường để hiểu rằng mọi nhận định đều chỉ là một cách đọc, cách cảm. Phê bình không phải là “chiếc búa” để phán xử, “ngọn roi” để quất mà là chiếc cầu nối giữa tác phẩm và bạn đọc nên cần có sự nâng niu và trân trọng.
Như cách anh lý giải, phê bình văn học là lĩnh vực nhiều thử thách. Điều gì đã giữ chân anh?
- Đó chính là tình yêu văn chương. Phê bình văn học là công việc đòi hỏi rất nhiều thời gian đọc, suy nghĩ và đối thoại với tác phẩm, nhưng lại ít ánh hào quang hơn sáng tác. Đôi khi người viết phê bình còn phải đối diện với những hiểu lầm hoặc áp lực từ nhiều phía. Nhưng, một nền văn học muốn phát triển lành mạnh thì không thể thiếu lực lượng phê bình tâm huyết, trách nhiệm, tận hiến… Sáng tác tạo nên những giá trị mới, còn phê bình góp phần phát hiện, lý giải và lan tỏa những giá trị ấy.
Điều khiến tôi hạnh phúc nhất là khi một tác giả nói rằng bài phê bình của tôi giúp họ hiểu thêm chính tác phẩm của mình, hay khi một bạn đọc tìm đến một cuốn sách sau khi đọc bài viết của tôi. Với tôi, đó chính là phần thưởng quý giá nhất. Tôi sẽ tiếp tục đọc thật kỹ, nghĩ thật sâu và viết bằng tất cả sự trung thực. Tôi không mong trở thành một nhà phê bình lớn, chỉ mong mỗi bài viết của mình đều được đón nhận như một cuộc đối thoại chân thành với văn chương.
Xin cảm ơn anh!
ĐĂNG HUỲNH (thực hiện)
NỤ CƯỜI PHÚ GIÁO
Hai mươi năm trước, chiều Phú Giáo
Đứa trẻ Khmer nhìn tôi xa lạ, rồi cười
Hàm răng trắng, đôi chân trần màu đất
Xẻ nửa ổ bánh mì, đôi mắt đứa trẻ sáng như sao.
Những buổi chiều trôi, tôi cứ nhớ mãi một buổi chiều nào
Phú Giáo như một hạt mầm, cấy vào lòng người, bám rễ
Đứa trẻ Khmer không cần bồng bế
Mà sao lòng nghe đau đáu một niềm thương.
Hai mươi năm, Phú Giáo trải thêm bao con đường
Tôi tìm hoài con đường đất đỏ năm nào xa lắc
Những đứa trẻ Khmer khoát lên mình tuổi thơ xanh ngắt
Những cánh rừng cao su dâng những dòng sữa trắng cho đời.
Đứa trẻ Khmer vừa cạo mủ, vừa nhìn tôi cười
Nó vẫn không thôi đọc bài thơ trong sách giáo khoa sáng nay vừa học
Phú Giáo của tôi, vẫn nụ cười rất mộc
Hai mươi năm, nụ cười vẫn long lanh bên những cánh rừng xanh...
ĐÊM Ở CHIẾN KHU Đ
Lá xào xạc rơi, trăng cũng ngủ say tĩnh mịch
Những vầng thơ “Nhớ Bắc” vọng về
Trong tiếng vó ngựa xa xa có người gõ cửa
Áo lính sờn vai vẫn lặng lẽ làm thơ
Đêm nay có người từ xa bầu bạn cùng tôi
Những vầng trơ trải đầy trước mặt
Như ướp nồng giấc mơ, như dát vàng nước mắt
Khói lửa năm nao chìm dưới tiếng vó ngựa cưỡi thơ từ rừng lá trở về.
Tôi hỏi người chuyện vạn dặm đường quê
Người thả những vầng thơ lên mặt sông đầy lấp lánh
Tôi hỏi người về máu và hoa sau trận đánh
Người dúi vào tay tôi vầng thơ như những hạt mầm
Ngày mai thơ sẽ nở thành cây
Sẽ đâm chồi xanh, sẽ kết thành trái ngọt
Nhiều năm nữa có người ngang qua chiến khu Đ thấy lòng chất chứa
Nghe tiếng gió trong mơ và vọng lại tiếng vó ngựa chở đầy thơ.
Tôi ngủ giấc dài giữa chiến khu Đ
Không thấy đạn bom, không thấy người nào xa lạ
Chỉ vầng thơ mãi xanh màu lá
Chỉ nỗi nhớ năm nao là mãi nhớ khôn cùng!
MẮT GỐM LÁI THIÊU
Chén dĩa lâu năm bà nội để dành
Mớ ký ức như vẫn vành vạnh đó
Đứa cháu không thể nào hiểu rõ
Vết rạn thời gian là ký ức vĩnh hằng
Đất quê mình trải rộng những mùa trăng
Cánh hoa mai bung xòe trong đáy dĩa
Chuyện cổ tích, ước mơ, chữ thánh hiền, nét cọ
Một miếng trầu cau gợi nhớ bữa cơm nhà
Cái bình trà đã mẻ nắp sứt quai
Bà nội vẫn giữ khư khư như báo vật
Xứ quê xa nhìn đâu cũng thấy điều gợi nhắc
Hai tiếng Lái Thiêu, chén dĩa cũng có hồn!
Nhiều năm nội về với đất quê hương
Một bữa ăn cơm đến hạt cuối cùng trong chén
Xa xôi năm nào hình như hiển hiện
Ký ức nội tôi, ký ức những mắt gốm hồn người!
SÔNG BÉ
Mẹ không kể về nỗi đau trở dạ sinh tôi
Nhiều đêm mơ
Tôi thấy mình mở mắt nhìn trời sao tĩnh mịch
tiếng khóc đầu lênh loan sóng dòng sông Bé
chiếc ghe trôi không bến đỗ, trôi...
Tôi lớn lên trên chiếc ghe hàng bông
Cha hy sinh, bàn thờ khói hương vẽ thành hình hài nỗi nhớ
Mẹ chở tôi cập bến bờ con chữ
Bập bẹ đánh vần bên tiếng sóng dòng sông...
Những mùa nước đầy, những mùa bơi lội tuổi thơ
Sông Bé tắm mát tâm hồn tôi bằng những hạt phù sa ngọt lịm
Lâu rồi không theo ghe dọc miền thương mến
Mà đêm đêm vẫn nghe sóng của dòng sông ru giấc mơ thầm.
Căn nhà tình nghĩa ngó mặt ra phía dòng sông
Chiếc ghe sau nhiều năm đã rã rời bên bến nước
Mẹ tôi hay ngồi lặng im nhìn dòng sông phía trước
Đồng đội và cha đâu đó ở nơi này!
Sông Bé chảy qua đời tôi bằng những tháng năm dài
Có những lúc rã rời phố thị tôi chạy về úp mặt vào sông ứa tràn nỗi nhớ
Sông Bé bao dung ôm tôi vào lòng, nâng đỡ
Như mẹ, như bà, như những gì dịu ngọt nhất đời tôi!
L.Q.T
CHỢ NÚI
Những chuyến xe lộc cộc chạy vào chiều
mình ngỡ như đâm xuyên bóng tối
những con ngựa sáng ra đứng đó
một chân co, đêm qua chạy rất xa.
Người đàn bà vuốt bờm dặn dò
con ngựa im im rồi cất lên tiếng hí
ngôi chùa Khmer cổ kính im lìm
lộc cộc ngựa đi như rải lên sương sớm.
Chợ là thúng đậu, thúng rau, mẹ mình thúng cốm
chéo khăn rằn người đàn bà cầm dây như cầm khói
chợ núi sớm họp sớm tan trời còn nhá nhem bóng tối
chỉ có tấm lòng bện vào từng món cốm món rau.
Lộc cộc tiếng vó như ru
giấc mơ mỏng như cánh gió
mỗi lần chập chờn ngôi chợ núi hiện ra
những người đàn bà mình không nhớ hết tên mà bán đầy nỗi nhớ…
L.Q.T
CHIA TAY CỬA RỪNG
Cửa rừng nầy, tạm biệt thôi
Mỗi người về với nổi trôi phận đời
Trên đầu, trời mãi xanh tươi
Cỏ hoang mặc sức rối bời, dưới chân.
Về rừng như gặp cố nhân
Sóng phiền may được đôi lần lắng trong
Giữa ngàn cây hòa sắc không
Lòng như đá tảng rêu phong trăm mùa.
Về rừng đối ẩm bạn xưa
Bật cười nhân thế cợt đùa điêu ngoa
Đứng lên nào bạn cùng ta
Bước đi như để xóa nhòa dấu chân.
Hợp tan gẫm được mấy lần
Cuối cùng trả lại phong trần. Nhẹ tênh!
MỈA MAI
Thu dừng lá dưới chân tôi
mỏng tang một chiều mây xám
Lũ mưa cuối trời khúc khích
mỉa mai bộ mặt người.
Mưa kháo nhau rằng cơn bão sắp đi qua
thành phố nhỏ có tôi trú tạm
Hành trình trốn chạy và đuổi bắt
mường tượng mình vừa bị đánh rơi.
Mưa cười con người ca cẩm sến súa
rằng có một long lanh rơi vào mắt
Tôi rơi vào khoảng hụt chân trơn trợt
va vấp những trống không
ướt đầm
ngập ngụa.
Đơn giản là không tìm thấy hơi thở
một hơi thở quen
cất cánh trong căn phòng im tiếng
Mùi lập ngôn sáo rỗng giao thoa.
Cuối cùng cơn bão chẳng đi qua
Mưa cợt cười hả hê lời phỏng đoán
Hụt hẫng tôi. Vụt mất chính mình…
HẠ & MƯA
Hạ lặn vào đám mưa chiều qua
Chút lạnh ngọt dạt dào đầu ngõ
Ngỡ từ rất cũ
Lặn lội tìm về.
Có phải mùa mưa năm trước?
Trắng khoảng đô thị buồn
Lũ nước cợt nhả lòng đường uể oải
Réo rắt còi xe vọng thinh không.
Có phải mùa mưa năm sau?
Rải cánh đồng nhem nhuốc
Bỏ lại sau lưng thênh thang phố xá
Những trận lời mặc cả chua cay.
Không ai nhận diện cơn mưa
Dẫu chúng vẫn ầm ào xa lộ
Họ vẫn tất tả tìm sinh lộ
Trong bao con hẻm nở nang cô độc.
Những rộn ràng rồi cũng bấp bênh
Hạ phơi áo cho ngày hong nắng
Đám mưa chiều qua trốn vào mây trắng
Còn mình trốn vào đâu?
V.T
.png)
.webp)
.jpg){kind=small}
.png){kind=small}
.jpg){kind=small}
