Mùa hè năm ấy, Hoàng có dịp trở lại thành phố Hồ Chí Minh sau sáu năm xa cách. Chuyến tàu Thống nhất đến ga Bình Triệu vào khoảng sáu giờ sáng, trễ hơn dự kiến đến năm tiếng đồng hồ, vì những trở ngại ở dọc đường. Một tay xách chiếc va li con khá nặng, một tay dắt bé Thu, Hoàng phải vất vả lắm mới qua được cửa kiểm soát, để ra sân ga phía ngoài. Ra khỏi cửa ga, Hoàng ngơ ngác đứng nhìn con đường trước mặt. Xe cộ đông quá, người qua lại tấp nập. Tiếng chào mời rộn rã của những bác tài xế tắc xi, xe lam...khiến Hoàng bối rối. Ngày trước, Hoàng đã sống ở thành phố này hơn bốn năm trời, nhưng có bao giờ anh đến vùng này đâu. Mỗi lần nghỉ tết, nghỉ hè đi về Quy Nhơn và trở lại Sài Gòn, Hoàng đều đi máy bay, qua ngả Tân Sơn Nhất.

Cha con Hoàng còn đang ngơ ngác như thế, thì thấy đám hành khách cùng chuyến tàu với mình đi vội về bến xe lam trước mặt. Những hàng chữ Bình Triệu - Bà Chiểu kẻ ngang hông xe, đập vào mắt Hoàng. Thế là yên trí, Hoàng vội dắt con lên ngay một chiếc xe lam sắp chạy. Trong thời gian nghỉ phép ở đây, Hoàng sẽ trọ tại nhà một người bạn ở Phú Nhuận. Từ chợ Bà Chiểu về Phú Nhuận không xa lắm và có rất nhiều xe.

Xe chạy. Cầu Bình Triệu mang vẻ hiện đại của cầu xa lộ. Dòng sông trong xanh với những chiếc tàu nhỏ đậu xa xa. Bên kia là cư xá Thanh Đa, với những ngôi nhà cao tầng. Ngã ba Hàng Xanh. Những dãy nhà khi thấp, khi cao. Vùng Bà Chiểu hiện ra trước mắt. Khu chợ vẫn đông vui như xưa với những gian hàng rộng, thấp và khá ẩm ướt. Vẫn cảnh người xe tấp nập. Xe dừng ở bến, ngay trước nhà bưu điện Gia Định cũ. Nơi đây, Hoàng sẽ chuyển sang một chiếc xe lam khác, đi Phú Nhuận. Những chiếc xe đậu san sát vào nhau, và Hoàng dễ dàng dắt con đi tìm một chỗ ngồi thích hợp trên chiếc xe đến phiên chạy, nhưng vẫn còn vắng khách.

Hoàng ngồi phía ngoài trên chiếc băng đã có bốn người. Băng đối diện vẫn còn trống. Bé Thu đứng tựa vào người cha, dáng mệt mỏi nhưng có vẻ rất phấn khởi. Lần đầu tiên được đi Sài Gòn, cái gì đối với cháu cũng mới lạ. Khung cảnh đông vui như ngày tết. Ai cũng ăn mặc đẹp, người xe qua lại rộn rịp vô cùng. Bỗng từ xa, Hoàng nhận ra một dáng người rất quen đang đi lại. Cô gái mặc đồ âu, chiếc xách nhỏ đung đưa trên tay, vẻ trẻ trung, nhí nhảnh. Ai như Thu Hồng? Mà đúng rồi. Hoàng để con ngồi vào chỗ mình, bước vội xuống xe, đón người thiếu nữ đang đi đến.

- Thu Hồng!

Sau tiếng gọi của Hoàng, cô gái đứng dừng lại và sửng sốt kêu lên:

- Trời ơi, anh Hoàng!

Cô bước vội đến nắm chặt tay Hoàng, như sợ anh biến mất.

- Anh đi đâu mà sáu bảy năm nay em không hề gặp? Mà anh cũng tệ thật. Có đi đâu cũng cho gia đình em biết tin với chứ! Chị Lan đi tìm anh khắp nơi....

- Chị Lan về rồi à? Bây giờ chị ấy ở đâu? Hoàng hỏi dồn dập.

- Thì ở nhà chứ ở đâu, khéo hỏi!

Hồng tinh nghịch mỉm cười, rồi có vẻ như chợt nhớ ra, cô nói tiếp: Dạo ấy gia đình em chuyển đi nơi khác, anh không biết phải không ? Thế mà em cứ trách anh mãi. Anh vẫn ở Sài Gòn hay ở đâu mới về?

Hoàng chỉ tay vào chiếc va li đang để trên xe, và bảo:

- Anh vừa từ Quy Nhơn vào tới đây. Đang định đi xe lam về nhà người bạn ở Phú Nhuận. Anh chỉ tay vào bé Thu, nói tiếp: - Con gái anh đấy!

Thu Hồng nhìn cháu bé chăm chú, mỉm cười với nó. Cô lại bên cầm tay cháu và nói với Hoàng với vẻ trầm ngâm:

- Chị Lan em nhắc đến anh luôn. Thôi thế này nhé! Bây giờ em đến sở. Anh cho em địa chỉ. Chiều nay, khoảng hai giờ, em sẽ đến đón anh và cháu lại nhà chơi. Chắc chị Lan sẽ ngạc nhiên và mừng lắm!

Hoàng đọc cho Hồng ghi địa chỉ nhà người bạn. Cô vỗ nhẹ vào má bé Thu mỉm cười, rồi chào Hoàng, bước vội về phía Lăng Ông Lê Văn Duyệt. Hoàng chăm chú nhìn theo. Chóng thật, cô gái bé bỏng năm nào, giờ đã lớn phổng và trở thành cô cán bộ xinh xắn thế này. Hoàng bước lên chỗ ngồi của mình. Xe đã đủ người và bắt đầu chuyển bánh.

Xe dừng lại ở đầu đường Nguyễn Huệ. Rất may là sáng nay có vợ chồng người bạn anh ở nhà. Hoàng đã viết thư báo trước và họ đã đón cha con anh khá niềm nỡ. Sau vài lời chào hỏi, những câu chuyện vui, những nụ cười nổ ra liên tục. Hoàng tham gia câu chuyện với vẻ miễn cưỡng và có hơi chán ngán. Anh đứng lên thu xếp cho bé Thu đi ngủ, vì cháu có vẻ mệt mỏi lắm rồi. Gần hai ngày đêm vật vã trên tàu, Hoàng cũng buồn ngủ, nhưng lại thích đi tắm hơn. Sau khi tắm rửa và giặt giũ xong, anh và Phi ngồi đối diện  nhau với hai ly cà phê đang nhỏ giọt trước mặt. Phi bỏ ra gói Pan-man còn mới nguyên. Họ trầm ngâm bên nhau. Tâm trí Hoàng từ lúc bước lên bước lên xe lam ở chợ Bà Chiểu đến giờ cứ cuốn hút vào hình ảnh một người, tưởng chừng như xa cách mãi, nay đã trở trở về, và cùng anh có mặt ở thành phố hôm nay.

- Phi còn nhớ cô Lan ngày trước có đến thăm mình một vài lần ở nhà trọ không?

- Lan! Hình như cô ấy hy sinh rồi phải không?

- Chính tôi cũng nghe lầm tin đấy! Sáng nay tôi vừa gặp em gái Lan ở chợ Bà Chiểu. Có thể chiều nay cô ấy sẽ đến đây tìm mình.

- Chuyện của anh và cô ấy ngày trước thế nào?

- Cũng chẳng có gì! Chỉ là một câu chuyện tình bình thường của thời sinh viên. Ngày trước mình có giấu ông điều gì đâu! Chưa kể vì thấy không tiện đó thôi!

Hoàng nhón tay lấy gói thuốc, rút ra một điếu, thong thả châm lửa hút. Anh bỏ đường vào ly cà phê của mình, khuấy đều rồi uống từng ngụm nhỏ. Phi tôn trọng phút giây im lặng của bạn, cũng không nói gì. Hai người như muốn quay về với những ngày sống bên nhau trong một nhà trọ ở Gia Định. Hoàng còn nhớ, có những đêm sau khi học xong, mặc dù đã khuya, hai người vẫn rủ nhau ra quán cóc trước nhà uống cà phê, để về thức trọn đêm tâm sự. Giờ đây sống trong khung cảnh này, kỷ niệm xưa hiện về, Hoàng rất muốn kể cho Phi nghe câu chuyện của mình.

Anh biết rồi đấy, năm ấy Lan học chung với tôi ở Đại học Văn khoa. Hai đứa gặp nhau hàng ngày, nhưng có bao giờ nói chuyện với nhau đâu. Những lớp ở Văn khoa rất đông, riêng sinh viên năm dự bị đã tới hàng ngàn, các lớp chứng chỉ cũng ba bốn trăm. Giảng đường không làm sao đủ ghế cho sinh viên. Thường là phải đi thật sớm để giành chỗ. Hồi đó, không biết do đâu mà tôi nghĩ ra một cách giành chỗ độc đáo như thế này. Buổi chiều mình vào giảng đường sẽ học sáng hôm sau, đặt vào ghế một xấp giấy giả như một tập vở ghi bài. Thường là phải chiếm trước hai ba chỗ như thế, đề phòng trường hợp có người vứt giấy đi, thì ít ra cũng còn một chỗ. Hôm đó tôi đến trễ, giảng đường đầy chật sinh viên, một số đã phải bắc ghế ngồi ngoài hành lang. Nhìn vào chỗ hôm trước, hai chiếc ghế có tập giấy mình để vẫn còn trống. Đó là hai chỗ ngồi rất tốt, trước bục giảng và gần lối ra vào. Tôi đàng hoàng ngồi vào chỗ trống ấy, còn một chỗ, cũng chẳng hoài công nhường cho ai, dùng để cặp cho thoải mái. Tôi đang khoái chí với sự thành công do trò ranh ma của mình đem lại, thì tiếng một cô gái nhỏ nhẹ vang lên:

- Chỗ này có ai ngồi không anh?

Tôi quay lại. Thu Lan, cô sinh viên có khuôn mặt đầy đặn, dáng rất hiền mà tôi để ý từ lâu, đang đứng ngay bên cạnh. Hôm ấy, Lan mặc áo dài trắng, tay ôm một chồng vở, trông xinh lắm. Nếu là một người khác hỏi, có lẽ tôi cũng không thể chối từ được, vì trong khi bạn bè không có chỗ ngồi, mình lại chiếm những hai chỗ, thấy thế nào ấy, chứ nói chi Thu Lan. Tôi vội lấy chiếc cặp của mình đang để trên ghế, và nói ngay:

- Chỗ trống đấy, cô ngồi đi!

Lần đầu tiên được ngồi cạnh Lan, một cảm giác lâng lâng sung sướng cứ len lỏi trong tôi. Hình như tôi không nghe giảng được gì, chốc chốc lại cứ quay sang nhìn Lan. Cô ấy đẹp thật. Khuôn mặt xinh xắn mang một nét phúc hậu đến mềm cả lòng người, mắt mi sắc sảo nhưng chứa đựng một nỗi buồn sâu kín. Lan vẫn chăm chú nghe giảng và ghi chép đầy đủ, nhưng hình như có biết tôi hay liếc nhìn, nên môi cứ cười chúm chím. Giáo sư giảng bốn giờ liền. Giữa buổi có nghỉ giải lao nửa giờ. Chúng tôi vẫn ngồi yên bên nhau và hầu như cả giảng đường các sinh viên đều ngồi nghỉ tại chỗ, vì muốn ra cũng không có lối. Ngồi không , buồn tay, sẵn bút tôi viết hai chữ Thu Lan bằng chữ Hán vào vở ghi bài trước mặt. Lúng túng thế nào, thay vì viết chữ "Thu", tôi lại viết lầm ra chữ "sầu" (Chữ sầu gồm chữ thu và bộ tâm ở dưới). Lan liếc sang thấy vậy mỉm cười, và có lẽ cô ấy biết tôi viết nhầm, nên lấy bút viết lại vào vở mình hai chữ Thu Lan. Chữ đẹp và sắc sảo hơn tôi nhiều. Tôi ngắm nhìn bàn tay Lan đang múa bút. Bàn tay với năm ngón thon dài. Bàn tay ấy, nét bút ấy phải là của con người tài hoa. Lan vẫn không nói gì, chỉ chăm chăm nhìn vào vở mình, tô tô nét chữ và miệng tủm tỉm cười.

Khi ra về, Lan nói với tôi:

- Lan nhà ở xa, vẫn thường tới trễ. Nếu có thể, anh đi sớm giữ chỗ giúp Lan luôn nhé!

Lan nói câu ấy một cách tự nhiên và tôi như mở cờ trong bụng. Từ đó, tôi rất chịu khó đi sớm giữ chỗ cho tôi và cho Lan. Cũng có khi Lan đến sớm giữ chỗ cho tôi. Hai đứa thường xuyên ngồi cạnh nhau. Một tình cảm mới lạ nảy sinh từ đó. Những hôm không có Lan đi học, tôi thấy trống vắng vô cùng. Tôi học hành chăm chỉ hơn, vì tôi không muốn thua Lan chút nào.

Ở lớp Lan học rất chăm, nhưng cô ấy lại thường nghỉ học. Hỏi đến thì bảo bận việc nhà. Tôi không bao giờ tò mò hỏi Lan về chuyện gia đình, chỉ biết quê cô ấy ở Mỹ Tho, nhà chắc cũng không nghèo lắm, vì hôm nào đến trường Lan ăn mặc cũng tươm tất.

Năm ấy, chúng tôi cùng thi hai chứng chỉ. Hôm nghe tin có kết quả chứng chỉ Văn chương Việt Hán, tôi chạy vội đến trường, thì thấy Lan đang đứng tần ngần trước bảng. Tôi vội hỏi:

- Lan đậu không?

- Đậu phải cành mềm!

Chuyện con cò ấy mà:"Con cò mà đi ăn đêm, Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao!" Trả lời thế, nhưng tôi thấy Lan không buồn, vẻ mặt vẫn tươi cười. Tôi định vào xem kết quả của mình, thì Lan kéo tay tôi, bảo:

- Không phải xem nữa, anh đậu rồi! Khao Lan thứ gì đi!

Tôi vừa dừng xe trước quán cà phê La Pagode ở đường Tự Do, Lan đã nói:

- Vào đây làm gì! Tốn tiền lắm, Lan không thích đâu!

Tôi phải đưa cô đến một quán khác khiêm tốn hơn, nhưng  kín đáo, gần đó. Lan hơi ngần ngừ khi bước vào. Tôi gọi hai phin cà phê. Lan nhìn tôi cười chế nhạo:

- Anh Hoàng ăn tiêu có vẻ thạo quá nhỉ!

Tôi vui vẻ, lắc đầu:

- Không phải đâu! Vì có Lan mà tôi cố gắng đấy!

Hôm ấy chúng tôi nói với nhau rất nhiều. Chuyện gia đình, chuyện quê hương, chuyện học hành....Lan bảo rằng chúng mình học ở Văn khoa này cũng chẳng ích lợi gì. Lan không đồng ý với cách nhìn nhận, đánh giá các trào lưu, các tác giả và tác phẩm văn học của các giáo sư. À, anh đã đọc cuốn "Công việc viết tiểu thuyết" của Nguyễn Đình Thi chưa? Sinh viên phải đấu tranh mãi với các giáo sư, mới được quay rô nê ô đó. Bỗng Lan quay lại nhìn tôi chăm chú, rồi hỏi đột ngột:

- Ba anh Hoàng đi tập kết phải không?

- Sao Lan biết?

Lan ngồi thẳng người lên, nhìn vào ly cà phê đen sẫm trước mặt:

- Điều đó tự nhiên thôi! Thật  kỳ quái, nếu Lan đã  quen với một người mà không biết gì về người ấy cả.  Anh Hoàng à, ba Lan cũng đi tập kết đấy!

Câu chuyện như nhắc chúng tôi nhớ lại điều gì. Chúng tôi ngồi im lặng bên nhau. Có lẽ ý nghĩ của hai đứa lúc này có những điểm rất gần nhau. Đã bao lần chúng tôi có những điểm gặp êm đềm như thế. Rồi Lan hỏi tôi về dự tính ở  tương lai. Tôi trả lời nửa đùa, nửa thật:

- Thì cũng như bao người. Học xong, đi dạy, cưới vợ, có con. Xong chuyện!

Không biết Lan nghĩ gì mà má cô thoáng ửng hồng. Lan nói nhẹ nhàng:

- Có thể là như vậy. Đó là con đường đi của nhiều người. Lan không khuyên anh phải làm gì. Tự anh phải chọn cho mình một cách sống, con đường đi, sao cho thích hợp với mình và có ích cho mọi người!

Tôi đưa Lan về, và lần đầu tiên tôi đến thăm nhà Lan. Một căn hộ bình thường ở cư xá. Nhà hẹp, nhưng có gác, nên cũng thoáng, rộng. Mẹ Lan vui vẻ, dễ tính. Từ đó, thỉnh thoảng tôi có tới lui. Cả nhà Lan xem tôi như người thân.

Một hôm tôi đang ở nhà một mình, thì anh Châu đến tìm. Anh ấy bảo:

- Hôm nay Hoàng nghỉ học phải không? Đi công tác nhé! Có một cán bộ về thành, nhưng không thể đi qua xa cảng miền Tây được, vì ở đó có mấy thằng phản bội đang chỉ điểm cho cảnh sát. Ta phải đi ngả khác. Hoàng sẽ đưa một cô giao liên về Bến Lức, cô ấy sẽ chỉ cho Hoàng con đường tránh trạm kiểm soát Phú Lâm. Khi về, Hoàng sẽ đưa đồng chí cán bộ kia về thành theo con đường này. Cần phải chuẩn bị xe thật tốt, xăng nhớt đầy đủ.

Xe thì khỏi lo. Hồi đó tôi với anh mới mua mỗi đứa một chiếc honda mới tinh. Xăng cũng tha hồ, luôn đầy bình. Anh Châu đưa tôi đến chỗ cô giao liên đang chờ. Quá ngả tư Phan Đình Phùng - Lê Văn Duyệt, anh dừng xe bên một cô gái mặc áo dài trắng, quần đen, đang đi chầm chậm trên hè phố. Cô gái quay lại. Tôi vô cùng ngạc nhiên: Thu Lan! Chúng tôi chưa kịp nói gì với nhau, anh Châu đã vọt xe đi qua, sau khi bảo: Hai người đi nhé!

Hoàng ngừng nói. Anh thong thả bưng ly cà phê hớp một ngụm nhỏ, châm một điếu Pan man, rồi bảo:

- Ông xài sang quá! Bây giờ thì tôi không quen dùng những thứ này. Hút thuốc rê cũng đã tốn quá rồi. Tuy nhiên lâu lâu được hút một điếu thuốc thơm cũng thú, nhất là những lúc uống cà phê thế này.

Phi cũng với tay lấy một điếu thuốc, gõ nhè nhẹ xuống bàn, rồi nói:

- Tôi nhớ lại bữa đó rồi! Hôm đó, Hoàng đi về có nói qua chuyện  này với tôi. Té ra Thu Lan là người của tổ chức nhỉ!

- Hôm ấy, tôi đã đi một chuyến công tác vui nhất đời! Không ngờ mình được đi với cô giao liên này. Lan hướng dẫn tôi đi theo con đường vắng, qua những thôn xóm nhỏ. Khi thì trở ra quốc lộ. Tôi cho xe chạy nhanh, Lan ngồi sau có lúc phải bíu cả vào người tôi. Cuộc gặp gỡ bất ngờ và thú vị này đã giúp chúng tôi hiểu rõ về nhau. Cô ấy tham gia hoạt động từ hồi  ở trung học. Lúc gặp tôi ở Văn khoa, tình cờ được một bạn gái cho biết hoàn cảnh gia đình mình, cô ấy định tuyên truyền giác ngộ cho tôi, nhưng chưa kịp làm thì có cuộc gặp gỡ tình cờ hôm ấy. Cô ấy có vẻ vui lắm. Phi biết không, lúc ấy tụi mình chỉ là cơ sở của Thành đoàn, còn cô ấy đã là cán bộ Đoàn từ lâu rồi. Thỉnh thoảng Lan có làm công tác giao liên, đưa cán bộ từ ngoại thành vào. Chuyến đi đó cũng chẳng nên tích sự gì! Vì một lý do nào đó, đồng chí cán bộ không vào thành. Lan ở lại và tôi về một mình. Nhưng có một điều rất quan trọng là chính nhờ chuyến đi này mà tôi có dịp nói rõ tình cảm của mình đối với Lan. Nghe xong, không biết Lan nghĩ gì mà choàng tay ôm bụng tôi, áp má vào lưng và cắn nhẹ một cái. Tôi sung sướng vô cùng, phóng xe đi mà lòng phơi phới như muốn bay lên!

Năm sau, chúng tôi vẫn học hành bên nhau. Hai đứa thương nhau và cũng có bàn tính chuyện tương lai. Lan hẹn ngày thống nhất, nhưng tôi thấy xa xôi quá. Tuy vậy, tôi cũng không nói gì và Lan làm gì, tôi cũng không hỏi tới. Mỗi người một công việc, tụi mình không xen vào công tác của nhau. Cuối năm ấy, cả hai đứa đều lấy xong cử nhân. Tôi rất vui, còn Lan thì coi thường chuyện ấy. Tôi về quê nghỉ hè, cũng chưa có ý định gì rõ rệt. Hai tháng sau, trở lại Sài Gòn thì được tin Lan đã đi vào chiến khu. Xa cách nhau từ đấy....

Hoàng dừng câu chuyện với vẻ mệt mỏi. Hai người ngồi trầm ngâm trước ly nước đã cạn. Những câu trao đổi đứt quãng, rời rạc. Phi chủ động mời Hoàng  đi nghỉ.

Hoàng phụ bạn dọn ly tách, rồi vào nằm với con. Bé Thu đang ngủ say trong dáng nằm đáng yêu lạ. Lặng ngắm nhìn con, Hoàng như thấy vẻ mặt hiền hậu và cuộc đời lo toan vất vả của vợ mình. Vợ chồng gặp nhau trong gian khổ và bây giờ cuộc sống đang rất khó khăn. Trong vất vả, vợ chồng dễ sinh mâu thuẫn, những chuyện vụn vặt đôi khi bị xé to trầm trọng. Hoàng nhớ đến những lần kình cãi nhau mà xót xa trong lòng. Hai người rất thương nhau, sao lại dễ dàng xung đột nhau đến thế nhỉ? Càng nghĩ, Hoàng càng thấy thương vợ, cảm thấy rất sâu nỗi khó nhọc mà vợ mình đang phải chịu đưng. Một người đàn bà tốt bụng, chìu chồng, thương con, lại sinh ra cáu bẳn, cũng không phải là điều khó hiểu. Bây giờ gặp lại Lan, mình sẽ nói với cô ấy thế nào? Trong thoáng giây, những kỷ niệm ngày xưa hiện về đầy ắp. Quá khứ ấy hôm nay khơi dậy và như nhắc nhở điều gì. Anh sẽ phải đương đầu với nó, có khi với cả sức lực của một đời người. Hoàng nằm thao thức với những ý nghĩ mông lung. Quá khứ và hiện tại, vợ con hôm nay và hình ảnh người xưa của một thời mơ mộng - tất cả đã khiến đầu óc Hoàng mỏi mệt thêm và anh đã đi vào giấc ngủ bao giờ không biết.

Buổi chiều hôm đó, Thu Hồng không đến như đã hẹn. Ba hôm sau, cũng không thấy.

Chiều ngày thứ tư, trong lúc anh đang ngủ say, một hồi chuông gọi cửa vang lên làm Hoàng tỉnh giấc. Mở mắt ra, anh thấy con mình vẫn đang nằm bên cạnh và trong nhà im ắng quá. Nhìn đồng hồ tay, đã hơn hai giờ. Chắc vợ chồng Phi đã đến phòng mạch. Cửa trước đóng kín và hình như có người ở đó. Lại một tiếng chuông vang lên. Hoàng bước vội xuống giường, đi ra phía trước.

Qua khung cửa sắt, Hoàng  thoáng nhận ra một cô gái đang đứng chờ bên chiếc honda. Anh mở khoá, đẩy cửa ra. Cô gái quay lại, một niềm vui chợt tràn ngập trên khuôn mặt buồn.

- Anh!

- Thu Lan! Em vào nhà đi!

Thu Lan dắt chiếc xe vào trong, và bước chậm theo Hoàng  vô phòng khách. Đang buổi chiều, nhưng căn phòng khá tối. Hoàng đến bên công tắc điện, bật đèn lên. Thu Lan vẫn đứng tần ngần bên ghế, vẻ mặt có chiều u uẩn.

- Lan ngồi đi chứ!

Hai người ngồi đối diện nhau, tia nhìn nghi ngại. Lan không nói gì, đôi mắt nhìn Hoàng đăm đăm. Cái nhìn như oán trách, như giận hờn. Hoàng cũng không nói gì, chưa nói được gì. Một lát,  Lan lên tiếng trước:

- Cháu đâu anh?

- Đang ngủ!

Anh mỉm cười hỏi thêm: Sao Lan nhìn anh như vậy?

Lan cười nhẹ, gương mặt vẫn buồn:

- Hôm trước con Hồng đi làm về, cho em biết có gặp anh. Nó nói anh đưa cháu vào Sài Gòn chơi và hiện giờ đang ở nhà anh Phi. Nghe thế, em không buồn, không ngạc nhiên, lặng im vào phòng đóng cửa nằm một mình.

Bao năm trời em nhớ anh, em đợi anh, giờ lại thế này! Em định không gặp anh nữa, để làm gì... Nhưng sau nghĩ lại, em thấy mình thật vô lý. Thực ra chúng mình có gì ràng buộc với nhau đâu. Làm sao có thể chờ đợi nhau qua cuộc chiến tranh ấy!

Hoàng thong thả rót nước trà nguội ra hai tách. Trông Lan không khác ngày xưa mấy. Khuôn mặt không trang điểm, vẫn nét dáng xinh xắn và hiến hậu ấy. Chiếc áo dài màu hoa cà, ngày trước cô thường mặc trong những lần đi chơi với anh. Lan đã đến với anh trong hình ảnh ngày xưa, và điều đó như nói với anh một lời trách móc. Hoàng mời Lan uống nước, rồi khẽ ngã người trên ghế, chậm rãi nói:

- Ngày ấy em ra đi, không nói gì cho anh biết. Nghỉ hè xong, trở lại Sài Gòn, anh đến nhà, nhà đã cho thuê. Hỏi người chủ mới, họ bảo gia đình em đã dọn về quê. Tìm hỏi mãi, anh mới biết em đã ra chiến khu. Không có em, anh không muốn ở Sài Gòn nữa, vả lại má anh cũng muốn anh về quê dạy học.

Hoàng buồn buồn kể cho Lan nghe về những ngày xa cách ấy. Nỗi niềm xưa cũ sống lại trong lòng khiến anh đau xót. Năm ấy về quê thăm nhà, má anh gọi anh vào buồng riêng, đưa xem bức thư của cha anh từ miền Bắc gửi về, mà lâu nay má giấu kín. Bức thư nhắc anh về cách sống, về con đường phải đi. Má cho biết chị Hai cũng đã vào Nam - thư của ba do chị mang về. Má bảo: "Bây giờ má già rồi, chỉ còn có con thôi. Con xin về dạy trường gần nhà, để má con hôm sớm có nhau." Có lẽ anh chưa về, nếu Lan không ra đi. Anh đã trở về Quy Nhơn, xin dạy giờ ở một trường trung học. Rồi bí mật đi gặp chị và được giao công tác. Được năm sáu tháng, nghe loáng thoáng giáo viên trong trường nói về chuyện anh trốn quân dịch, chuyện chị anh trở về, bọn cảnh sát chú ý, tụi ban hai theo dõi. Sau đó, một bức thư chị anh gửi về, bị lọt vào tay địch. Chúng nó đang còn điều tra, giăng bẫy thì anh được đón ra vùng giải phóng. Nơi đây, anh tiếp tục dạy học. Một chương trình khác, với một niềm vui trọn vẹn. Gian khổ rất nhiều. Địch mở các chiến dịch càn quét dữ dội. Các cơ quan chuyển sâu vào núi. Anh đã gặp Xuân, vợ anh bây giờ. Cùng chung một hoàn cảnh, làm chung công tác, cùng chung chia những vui buồn, gian khổ - một tình yêu đã nảy sinh giữa hai người. Thực ra hồi ấy Hoàng vẫn nghĩ đến Lan, nhưng cuộc sống cứ đưa Xuân đến gần anh hơn. Và một lần địch mở cuộc càn lớn, cả một sư đoàn Nam Hàn đổ quân càn quét, trên trời máy bay nhào lộn bắn phá. Lần ấy, Hoàng bị thương nặng, và nếu không có Xuân bên cạnh, với những ngày chăm sóc tận tình, chưa hẳn Hoàng đã sống nổi. Sau lần ấy, Hoàng thấy mình khó mà xa rời Xuân được....

... Sau ngày giải phóng, anh có vào tìm em. Có tin em đã hy sinh. Em hiểu cho anh, cũng do hoàn cảnh cả thôi. Nếu ngày ấy, anh được đi với em....Mà em về Sài Gòn lúc nào?

Lan chăm chú nghe câu chuyện của Hoàng với vẻ đăm chiêu. Nghe Hoàng hỏi, Lan vẫn không nói gì, tay mân mê bao thuốc lá trên bàn. Một lát, cô mới ngẩng mặt lên nhìn Hoàng:

- Anh có nhớ lần mình đi Bến Lức không?

- Nhớ chứ, làm sao quên được!

- Người cán bộ mà chúng ta có nhiệm vụ đi đón hôm ấy là ba em. Ông đã vào Nam từ lâu. Lần đó, ông định vào thành phố, nhưng vì kế hoạch công tác có thay đổi đột xuất, nên thôi.

Năm sau, ba em về lại Sài Gòn. Lúc đó tụi mình vừa lấy xong cử nhân. Ba bàn với tổ chức và đưa em đi luôn. Anh về quê nghỉ hè, nên em không tin cho anh hay được. Theo ý ba, gia đình em cũng dọn về quê. Hai năm trời ở vùng giải phóng, em tìm cách liên lạc với anh, nhưng anh có còn ở Sài Gòn nữa đâu. Sau đó, ba em hy sinh, còn em thì bị thương nặng, được đưa đi miền Bắc điều trị. Sau khi bình phục, em cũng chỉ ở Hà Nội một thời gian ngắn, rồi lên đường làm nghiên cứu sinh ở Đức. Khi Sài Gòn giải phóng, em vẫn còn đi học. Trong những ngày xa cách, em luôn nghĩ đến anh và bây giờ được gặp anh, em yên tâm lắm rồi.

Hoàng chỉ ngồi nghe Lan nói, và anh cũng chẳng biết nói gì hơn. Bất chợt Lan bảo:

- Có lẽ một ngày nào đó, anh nên đến thăm gia đình em. Nhưng chưa phải bây giờ đâu! Chủ nhật này, anh cho em đưa cháu đi chơi nhé!

Nói xong, cô cười gượng gạo và đứng lên, xin phép ra về.

Hoàng tiễn Lan ra cửa, lòng áy náy vô cùng. Ngoài đường, một cơn mưa vừa dứt và đèn đã sáng lên. Trời trong xanh, đây đó một vài đám mây vội vã bay đi. Lan nhìn Hoàng trìu mến, rồi nổ máy phóng xe đi. Bóng cô chạy dài trên khoảng đường trước mặt anh.

Tháng 11.1983

 N.Q.Q

Read more…

Trường Sa

Bạn tôi ở đất liền nghêu ngao câu hát
Không xa đâu Trường Sa ơi!

Bạn tôi làm dân Trường Sa thì cả quyết
Tôi sẽ chẳng thể trở về cho đến 5 năm nữa
dẫu bà tôi 85 tuổi rồi
dẫu mẹ tôi ốm đau quặt quẹo
có thể lắm chứ 
sau 5 năm nữa
tôi về thăm nhà
và chẳng còn nhìn thấy được ai...

Bạn tôi thở dài trên chuyến tàu tốc hành Nam Bắc
Hai đêm và một ngày
nóng bứt
rồi lạnh giá
đất nước ơi,
dài quá!

Tôi nằm dưới boong tàu
(sóng xô say nghiêng ngả)
Hai ngày và hai đêm
sóng,
gió,
nắng,
mưa
và biển cả nghìn trùng
để bước chân mình
chạm mặt đất Trường Sa

Đất nước tôi chiều dài gần hơn chiều rộng!

Trường Sa
xa ngái là khi bạn tôi cùng vợ và đứa con bé bỏng
đêm đêm ngoái trông về phía đất liền...
Còn tôi
đặt tay lên trái tim mình
chẳng thấy có đâu gần hơn thế!

 

NHƠN CHÂU

 

Bồng bềnh bồng bềnh

xanh

Bồng bềnh bồng bềnh

chói lóa

Đá hóp cơn mưa bãi Bấc

dìu dặt cây

trơ trụi lá

hồng hoang

Sóng quất lông chông bãi Nồm

rách bươm lưới áo vá

sáng nắng

trưa chiều nắng

trẻ con

người lớn lưng trần

trùi trũi da nâu

sáng trưng cười nụ…

Nhơn Châu

áo lính bợt mồ hôi muối

núi rỗng chiến hào

đỉnh cao

chân sóng

nhì nhằng cao xạ pháo

Nhơn Châu

sùng sục biển Đông

nung cù lao cát đá

dõi mắt đêm về phía

chống quân thù

Nhơn Châu

dịu dàng em

bãi Nồm bãi Bấc

tiên cá lượn lờ

vú nàng xõa tóc

sóng miên man

riết róng dưới chân ghềnh…

T.Q.K

Read more…

Tai nạn xảy ra với tôi hồi tháng ba, năm chín sáu. Liệt hai chân do chấn thương cột sống. Phải trên hai tháng, sau cú ngã kinh hoàng đó, tôi mới có thể vịn tường đi lại quanh nhà. Thêm vài tuần nữa, tôi mới lết bết ra được biển. Lần đầu hãi quá, nhất là lúc sang đường. Phải nhờ người giúp và cứ thế mà bấu lấy họ bất kể là đàn ông hay đàn bà. Cứ vai rụt, vai co. Chân xiêu, chân xọ. Người co rúm lại đến là thảm.

Ở biển suốt nửa tháng liền, tôi chỉ lẫm chẫm bước dọc mé nước. Ngán nhất là đoạn băng qua bãi cát để đến gần hơn với sóng. Lần nào cũng ngã. Ngã chúi đầu chúi óc. Có hôm uất quá, ngồi phịch xuống giữa bãi khóc như trẻ con. Nghĩ bố mẹ đẻ mình ra tay chân đâu có… “dở hơi” như thế này. Thế là cố gượng dậy và tập bước tiếp. Thích lắm, khi được đi trở lại và thích hơn, khi đặt chân mình lên cát ẩm và dẫm ngập trên sóng. Đi như thế, nghe ra cũng là quá sức với một người vừa khỏi bệnh như tôi và, cũng do cố quá nên bị mất thăng bằng. Có lần, không làm sao nhấc nổi cái chân mà cơn co giật lại ập đến. Tôi đứng luống cuống, run rẩy, giữa cát và nước. Chỉ sợ người mình đổ sụp xuống và sóng cuốn ra mãi ngoài khơi. Cuống quá, đành quơ đại một người đi ngang, không ngờ, cả mình và người ấy ngã dúi vào nhau. Ngã, nhưng tôi vẫn được giữ chặt và ôm cứng. Qua lúc hoảng loạn, tôi nhìn lại và giật mình: thì ra là một bà cụ, chắc tuổi cũng cao lắm rồi. Tôi ngao ngán cho tình cảnh của mình nhưng rất sung sướng vì được giúp đỡ kịp lúc và mừng hơn vì đó là đàn bà. Cứ hình dung là một ông nào đấy thì… dị hợm biết là dường nào. Tôi chưa kịp nói lời cảm ơn, cụ đã lên tiếng trước:

- Cháu có làm sao không? Khổ thân!

- Dạ. Không sao. Cháu làm cho bác cũng bị ngã theo.

- Có hề gì! Chỉ lo cho cháu. Thôi thế này, nhé! Bây giờ hết co giật rồi, bác buông cháu rồi gượm đã, hãy gượng mà đứng dậy cháu ạ! Để bác đỡ cho.

Trong câu chuyện sau đó giữa hai bác cháu, lúc tôi và cụ đã lên được trên bãi và ngồi cạnh nhau, tôi mới biết cụ cùng một tuổi với mẹ tôi. Cách đây mấy năm, bị tai biến, liệt nửa người phải nằm một chỗ. Sau, thuốc thang và châm cứu mãi mới đỡ. “Bác đi hãy còn yếu nên cháu đụng vào là lăn quay ngay thôi”. Cụ bảo thế và cười rõ to nhưng chùng giọng ngay:

- Bác nhìn mày bước như thế là, biết ngay cháu ốm. Lúc mày đang co giật, bác có thấy đấy chứ! Cũng gắng mà đi nhanh lên xem có giúp được gì chăng?

- Thì bác đã giúp cháu đấy thôi.

- Giúp gì. Nếu khỏe, bác đã đỡ được cháu rồi. Có đâu…

Sau hôm ấy, sáng sớm nào hai bác cháu cũng gặp nhau ở biển. Cùng đi lẫm chẫm với nhau dưới mé nước. Tôi tiến bộ thấy rõ còn bác chỉ túc tắc vậy thôi!  Kể ra, cũng có nhỉnh hơn một tị nhưng nào đáng kể gì. Tôi cứ phải luôn khuyến khích, giục giã: “Đi thêm một chút nữa đi bác. Đi với cháu mà. Đi nhanh lên bác”. Những lúc mồ hôi ướt đẫm hết cả áo xống, mệt đến bã cả người vì phải quay cuồng, vật lộn trong những giờ tập tành như thế này. Mới hay, cái việc được đi thẳng thớm như trước đây và bình thường như mọi người, là khó nhọc đến đâu. Và, tự đó mới thấm thía được nhiều điều vỡ ra lắm lẽ đời mà, bấy lâu nay tôi chưa có cơ hội thấu hết. Mới biết đến giá trị của những chuyện, xem chừng, rất đổi tủn mủn, cỏn con… Nghĩ lại hồi còn nằm một chỗ. Nóng quá, khát nước đến khô cả họng mà chẳng dám chiều cái xác vì sợ uống vào, phải đi tiểu làm phiền người nhà. Thế là, chỉ dám nhấp vừa đủ ướt môi. Có một trưa, thấy đứa em bê nguyên ca trà đá, tu từng ngụm lớn. Uống ham hố, nước tràn ra hai bên mép đổ trào xuống cả cằm cả cổ. Tôi nhìn không nháy mắt hình ảnh ấy. Thấy đẹp quá và… thèm quá! Giá mà được uống  nước, thật thỏa thuê. Uống đã đời. Rồi từ chuyện nước nôi lại cảm hết cái sung sướng tột cùng của việc đi lại. Nằm bẹp người trên chiếu mà khao khát… Giá mà được tự đi, tự tìm nước và cứ thế, tha hồ ừng ực thì hạnh phúc đến là ngần nào hở trời! Có phải trải qua mấy lúc này, mới cảm thông sâu sắc cho những ai rơi vào cảnh ngộ như mình.

Như trường hợp của tôi và bà cụ, do cảnh ngộ  mà dúi dấp vào nhau.

Nhưng không nhờ biển, nhờ những câu chuyện chắc chẳng thể nào gần gụi thêm. Sớm nào cũng gặp. Cũng hỏi cũng nói mà không sao chán nổi, mới thật hay. Những câu chuyện ngày một dài ra… Luôn, là dở dang bởi, sao có thể kết thúc. Chuyện ngày hôm sau chập vào chuyện ngày hôm trước. Chuyện ngày hôm trước có gì thiếu sót, bẵng quên, ngày hôm sau bổ sung. Cứ thế! Hai bác cháu tha hồ thủ thỉ và rầm rì. Giữa khi đang tập luyện giữa khi ngồi nghĩ trên bãi và cả nữa, trên đường về. Sự gặp gỡ và những cuộc chuyện trò nhiều thú vị khiến, tôi thấy thời gian đi qua thật nhanh. Nhoáng cái đã hết một tuần, một tháng và một mùa. Hè, rồi cũng qua và mùa thu, chừng như sắp hết. Nắng đã bớt chói gắt và cơn mưa đầu mùa, không hề đợi trông, rồi cũng đến.

Mấy hôm trước đó, trời chuyển nhiều. Bác rên xương xo nghe chừng rớt hẳn ra. Còn cái lưng của tôi, cứ như, là cái lưng đi mượn. Thế mà, chẳng có hôm nào bác cháu tôi chịu vắng mặt ở biển đâu nhé! Tôi đã kịp nhận ra việc tập tành nào phải, là nguyên cớ duy nhất. Thì đã hẳn… Bác và tôi, chẳng phải, là những người say chuyện đấy sao! Chuyện đâu mà lắm thế chẳng biết. Đấy cũng vì mải mê nói cười mà một tí nữa, cả hai đã bị mắc mưa. Chẳng là hôm đó, đã đến lúc chia tay mà bác và tôi vẫn còn chưa rồi câu chuyện. Nên cứ dùng dằng thêm bớt mãi, không dè, mưa ập xuống. Tôi kéo vội bác vào một mái hiên  
và cùng ngồi đó nhìn trời, nói tiếp. Vui miệng và vui tai, chẳng còn ai hay rằng đã rất trưa. Chỉ, đến lúc nghe tiếng chuông nhà thờ báo giờ, hai bác cháu mới giật mình. Chuyện đang lở dở lại gặp trúng đoạn hấp dẫn… Tiếc thật! Bác vẫy tay chào và nói to: “ Để mai, nhé!”, sau khi đã ngồi yên trên xích lô. Tôi bước thấp bước cao vịn tường lết bết trở về. Lòng vui sướng  như trẻ con khi được nhúc nhắc trong mưa, một mình.

Nhưng rồi mưa liên tiếp đã, khiến cho những cái: “ để mai” cứ phải

hẹn lại. Mưa, tôi tập tành trong nhà và ước có bác để được chuyện trò. Mới hay, mình thật vô tâm khi chưa biết nhà của bác. Chỉ nghe nói là ở xa, mãi trên cây xăng ông Tề. Bác, cũng chưa một lần được tôi mời đến nhà chơi. Tôi ngồi trong khung cửa, chết lặng. Nhìn ra màn mưa trắng xóa bên ngoài, ân hận về sự vô tình của mình và cảm nhận được mối quan hệ hết sức lạ lùng giữa bác và tôi. Thời gian gần gũi giữa hai bác cháu đâu có nhiều. Nhà của nhau còn chưa biết. Tên của nhau còn chưa hay mà sao lại thương quí, thiết thân và gắn bó đến ngần này. Tôi ngóng trông mau qua mùa mưa vì tin, bác sẽ ra biển.

Rồi mùa nắng năm sau cũng đến. Rồi năm sau nữa… Chân tôi đã hết rụt, hết xiêu. Đã bước đi thẳng thớm đàng hoàng. Tôi còn chạy được và đã bơi trở lại mà bác, vẫn biệt tăm. Có những sớm mai, tôi đã giật thót cả người khi, chợt nhìn thấy ai đó giống bác. Biết mình nhầm, chán nản, tôi buông rũ cả người, nằm sóng xoãi  trên bãi. Tôi, cũng đã lên vùng cây xăng ông Tề hằng mấy lần nhưng, lớ ngớ chán rồi thôi. Biết phải hỏi thăm như thế nào đây? Lòng bần thần và hoang trống, tôi trở về và day dứt nhớ. Nhớ, một vòng ôm già nua yếu đuối, đã cố giữ mình thật chặt, trong cơn co giật dữ dội ngày nào. Nhớ đến một bàn tay gầy trơ và nhăn nhúm, đã gắng đỡ mình đứng dậy, giữa những con sóng xô đập mùa hè năm ấy và nước mắt ứa ra lúc nào chẳng hay…

N.M.N

Read more…

 
Con đường mình đã qua
Vẫn in hằn kỷ niệm
Góc phố...quán cà phê
Hàng cây cao che mát
Hai đứa mình bên nhau
Ngắm người qua kẻ lại
Lòng thấy thật bình yên
Mặc dòng đời rộn rã
Ta muốn nó ngừng quay
Vươn tay ra níu lấy
Cho thời gian dừng lại
Để ta...mình có đủ
Thời gian nói tiếng yêu
Vẫn mãi chưa tròn tiếng


Khi nói được tròn câu...
Thì ...thời gian đi mất!

T.A

Read more…

     

      Ba tôi năm nay đã vào tuổi tám mươi lăm. Ông là người đàn ông mà tôi yêu thương và kính trọng nhất của cuộc đời mình. Tôi có nhận thức ấy không chỉ vì ông là đấng sinh thành của tôi, nuôi nấng và cho tôi ăn học, mà ông còn là dấu ấn đọng mãi trong tôi về một con người  lao động miệt mài ròng rã suốt bảy mươi ba năm qua.

     Ông nội tôi nghiện hút thuốc phiện, nên ba tôi đã vào cuộc mưu sinh khi mới ở tuổi mười hai bằng cái nghề chạy xe ngựa. Cái xe thì dềnh dàng, con ngựa thì cao to, dù đứng chẳng tới đâu, thế nhưng ông vẫn phải điều khiển, không thể khác được. Đây là một hình ảnh thật nguy hiểm, bởi tai nạn có thể xảy ra bất cứ lúc nào từ khi mắc con ngựa vào xe cho đến khi vận chuyển trên đường, mà cầu đường ngày ấy đâu được như bây giờ.  Hai, ba giờ sáng, dù cho mưa gió bão bùng, lạnh lẽo đến thấu xương, với chiếc đèn bão treo trên chiếc gọng xe, ông cầm cương lầm lũi với tiếng vó ngựa gõ đều trong đêm trên con đường quen thuộc để kiếm từng người khách. Bởi ông không thể đứng chuyến bến như bao người khác vào cái giờ ấy, vì làm như vậy thì không có tiền trước khi mặt trời mọc để đưa cho ông nội mua thuốc phiện. Một số người trong làng xe ngựa gọi ông là kẻ giựt khách, hay nói một cách khác là phổng tay trên miếng ăn của họ. Và cái gì cũng có giá của nó. Họ đánh ông không thương tiếc. Ông kể với tôi, gần như ngày nào ông cũng bị đánh, đó là những ngày tháng buồn tủi nhất, tối tăm nhất của cuộc đời ông. Đồng tiền ông đem về đôi khi pha lẫn vết máu của chính mình. Nhưng đó cũng là những tháng ngày ông đón nhận cái tình người sâu sắc của một số người khách bán than, bán cá, bán nước mắm, bán rau…Họ chờ đi xe của ông, trả tiền và cho thêm, chứ không đi xe người khác vì họ hiểu được hoàn cảnh của ông. Thấm thoát với thời gian, ba tôi lớn lên cùng những dấu thâm tím, vết sẹo ngày càng nhiều từ các trận đòn của một số người trong làng xe ngựa Cây Bông(*) quê tôi. Và, nỗi bất hạnh lớn nhất lại ập đến đời ông khi ông nội, bà nội qua đời, lúc đó ông chỉ 16 tuổi. Không còn cha mẹ, ông phải nuôi nấng, chăm sóc, bảo bọc hai đứa em, một trai mười tuổi, một gái năm tuổi - rồi đứng ra dựng vợ gả chồng. Ba anh em ở cái cảnh mồ côi, có gì ngon, tốt đẹp ông đều dành cho hai đứa em. Ngày đi cưới má, ông phải mượn áo sơ mi và quần tây mới của hai đồng nghiệp trong làng xe ngựa Cây Bông để đến nhà ngoại rước dâu cho tươm tất một chút. Rồi, ông lại chuyển chiếc xe ngựa đang chạy cho đứa em trai vừa cưới vợ để ổn định cuộc sống, ông xuống chạy mướn cho một chủ xe ngựa ở thị trấn Bình Định, nay là phường Bình Định, thuộc thị xã An Nhơn. Thế nhưng với bản chất cần cù chịu khó, ba tôi đã vượt qua tất cả - từ chiếc xe ngựa. Và, anh em tôi lớn lên cũng từ hạt gạo xe ngựa, chữ nghĩa có được dù ít dù nhiều cũng từ xe ngựa mà ra.

Vẫn biết ai cũng phải làm để sống, để tồn tại, nhưng ít nhất là trong cái làng xe ngựa Cây Bông này, trước đó và về sau, cho đến tận mãi hôm nay cũng  không có trường hợp thứ hai như ông. Và trong hoàn cảnh như vậy, ông cố gắng qua được Sơ học yếu lược, tức lớp 3 bây giờ. Tôi là con trai lớn nên ông thường hay nói chuyện với tôi, và qua đó tôi hiểu được ước mơ của ông về những đứa con của mình. Tất cả đều phải đi học đến nơi đến chốn – đó là quan điểm nhất quán, trước sau như một của ông.

Sau ngày giải phóng, trong điều kiện hết sức khó khăn ở nông thôn miền Trung từ năm 1979 đến những năm đầu của thập niên 80, ngọai trừ một đứa em gái của tôi có chồng năm 1977, nồi cơm của mười nhân khẩu nhà tôi, bảy phần là mì lát, ba phần là gạo, nhưng ông đã thuyết phục má tôi, ưu tiên cho việc học. Những ngày tháng ấy, ông tham gia công tác địa phương và làm ruộng. Ngày nào cũng như ngày nào, cứ đến 4 giờ sáng  là ông kêu những đứa đang học lớp 9 và lớp 12 thức dậy để học. (Đây là hai lớp được ông quy định ưu tiên cho việc học để thi tốt nghiệp, thi chuyển cấp, không phải làm ruộng hay nấu cơm gì cả). Và thế là ông rót dầu, thắp đèn, rồi ngồi đó với bình trà để nhắc khi đứa nào đang học mà ngủ gục. Sau khi tốt nghiệp phổ thông, đứa nào cũng phải học thêm về ngành nghề chuyên môn ở bậc trung học chuyên nghiệp hoặc đại học, cao đẳng. Anh em tôi có được như vậy, trước hết phải nói đến là nhờ sự nhận thức và cách nhìn của ba tôi về chuyện học hành. Ông luôn căn dặn, nghèo thì nghèo, khó khổ thì khó khổ nhưng phải học. Nếu làm một phép cộng đơn giản, chỉ tính gói gọn trong thời gian đi học của 9 anh em tôi thôi, thì cũng đã mất gần 140 năm, một con số quá sức tưởng tượng của nhiều người. Má tôi  thương con, và cần cù chịu thương chịu khó, tảo tần, một nắng hai sương, từ chuyện buôn bán đến ruộng đồng, nhưng không có cái nhìn như ba tôi về chuyện học hành của các con.

Và phải nói rằng, trong các nghề đã đi qua, nghề chạy xe ngựa là nghề gắn bó và nhiều duyên nợ với ba tôi nhất. Chính vì thế nên ông có kinh nghiệm và rất giỏi trong việc tập ngựa mới và thuần phục ngựa chứng. Phải nói là con ngựa có chứng đến cỡ nào ông cũng trị được. Trong một cuộc thi đua ngựa toàn tỉnh Bình Định vào những năm 50 của thế kỷ trước, ông- Ba Cảnh xe ngựa, đoạt vị trí quán quân, và được người trong nghề gọi ông là “Tráng sĩ Ba Cảnh”. Ông vốn nhỏ con nên khi ngựa tung vó phi nhanh, ông ghì sát mình ngựa với đôi tay thuần thục cùng cách điều khiển cặp dây cương quen thuộc từ hồi 12 tuổi, người hâm mộ gần như không còn thấy ông mà chỉ thấy con ngựa bay qua trước mắt mình. Những người cùng thế hệ với ông kể cho tôi nghe về ông lúc lên lưng ngựa, với một thái độ khâm phục, trân trọng và quý mến. Cho đến giờ này, ở tuổi 85, ông vẫn minh mẫn, vẫn khỏe, có đi đâu khoảng bốn, năm cây số, ông thường sử dụng xe đạp. Hằng ngày, ngoài việc thăm nom đồng ruộng, ông dành thời gian cho việc nuôi gà đá bán cho giới mộ điệu đá gà trong và ngoài xã,  vừa vui vừa có tiền trà rượu với bầu bạn lúc tuổi già.  

Tôi tự hào về ông, trước hết là tình thương yêu, là tấm lòng luôn quan tâm chăm sóc của ông đối với những người thân của mình. Thứ hai, là bản lĩnh đàn ông trong con người ông trước những biến cố của cuộc sống, vẫn chịu đựng, vững vàng vượt qua. Và, điều quan trọng nhất, là ông luôn vươn tới sự hiểu biết dù hoàn cảnh cuộc sống có khắc nghiệt như thế nào đi chăng nữa.

Nhớ lời ông dạy, trong điều kiện nghèo khổ phải tha hương, nhưng vợ chồng tôi vẫn cố gắng nuôi hai đứa con, một đứa tốt nghiệp đại học, một đứa cao đẳng. Có những lúc tôi tưởng mình sẽ quỵ ngã, nhưng tấm gương về lao động, cách sống và sự dạy dỗ của ông từ lời nói đến hành động đã giúp tôi đứng được và ngày càng vững chãi, trưởng thành hơn trên mọi nẻo đường đời.

Sài Gòn 17/04/2012

Nguyễn Hữu Duyên

(*) Làng Cây Bông thuộc xã Nhơn Khánh, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định.

                                  

Read more…

 Anh vẫn nhớ

khi vườn xuân nở rực vàng hoa cúc

em là người bán hoa ngoài chợ Tết

lòng xôn xao như cánh bướm vờn bay

tay em vốn đưa nhanh rẻ mạ

nay bỗng thành ngàn đóa tươi

tỏa bung đầy hương sắc

làm anh thèm mong

hạnh phúc đến cho người

Anh vẫn nhớ

bên sông chiều, tiếng bìm bịp kêu thật buồn

một sớm ra đồng, chim chèo bẻo hót vui lảnh lót

chuyện thường ngày

vẫn quyện mãi bên nhau

Em ơi

cuộc sống đến và đi

dồn về mấy ngã

với nắng sớm mưa chiều có cả đôi ta

và buồn vui cứ trôi qua

trong giây phút nào đó

tại sao em không nhắc anh

hôn lên môi em

để nói với em rằng

tình yêu kia vẫn theo mãi bên ta.

N.A.Đ

Read more…

Như sương mỏng mảnh loà xoà

Giăng trên suối tóc là là mưa xuân

Đường xuân cỏ mượt hoa lừng

Hương dầm qua áo thơm dừng chưa đi

Môi xuân mìn mịn xuân thì

Tình xuân e ấp thẹn vì dung nhan

Đâu cần lá chắn không gian

Hứng xuân em bước đi tràn dưới mưa

Anh nhìn vào tận cõi thơ

Dáng em chừng cũng hạt mưa xuân thì!

Hồ Thế Phất

Read more…

        Thường thì nhà văn, nhà thơ mới xây dựng một câu chuyện có ý nghĩa, mới bày tỏ cảm xúc chân tình của mình về con người trong xã hội. Còn nhà giáo trực tiếp cầm phấn đứng trên búc giảng truyền lại những kiến thức đã có trong sách vở cho học sinh không những thế mà còn : “… vì lợi ích trăm năm trồng người”, cái ý nghĩa ấy vô cùng lớn lao với nhưng ai tâm huyết với nghề của mình. Nên khi đọc “ Niềm tin của tôi ” của Nguyễn Thị Bình cứ đọng lại trong tôi tình thầy trò sâu đậm, là chỗ dựa vững chắc của một tâm hồn trẻ thơ mà hình hài không nguyên vẹn.

        Bài thơ không dài lắm, thể tự do ngắt dòng theo mạch cảm xúc  của cô Bình, giáo viên mỹ thuật trường Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ, Đà Nẵng:

                      NIỀM TIN CỦA TÔI    (*)

                                                      Tặng em Phạm Tiến Đạt và tất cả    học sinh khuyết tật học hòa nhập.

Em không nguyên vẹn 
Đôi chân chưa một lần chạm đất

Vẫn khát khao đến trường 
Bằng đôi tay bố mẹ yêu thương.

Giờ ra chơi 
Nhìn chúng bạn vui cười chạy nhảy

Em ngồi buồn
Ánh mắt bớt thơ ngây.

Giờ học vẽ 
Em mừng vui 
Khuôn mặt rạng ngời

Bức tranh em: 
Bầu trời xanh có đàn chim bay lượn

Hoa nở rộn ràng muôn sắc muôn hương 
Có ước mơ bình thường mà cháy bỏng .

Và tôi thấy :
Có - tuổi - thơ - không - bình - yên trong ấy 
Tim tôi rơm rớm nhói đau

Vững vàng lên em nhé! 
Ngày mai 
Hạnh phúc sẽ mỉm cười

Rạng rỡ những  niềm vui
Em sẽ là người hữu ích.

          Chúng ta có thể hình dung một bạn học sinh tiểu học ngồi trên chiếc xe lăn, hay đi đôi nạn gỗ, hay được bố mẹ chở xe máy ,…rồi vào lớp .Tất cả yếu ớt lắm, luôn nhờ cậy người thân trong gia đình, bạn bè ,…Em học sinh ở bài thơ trên được cô giáo gợi tả :

            Em không nguyên vẹn / Đôi chân chưa một lần chạm đất /

           Vẫn khát khao đến trường / Bằng đôi tay bố mẹ yêu thương /

          Em vẫn là người có đôi chân chưa một lần chạm đất! Tủi thân, xót xa cho em quá! Nguyên nhân có phải từ trong bào thai mẹ, hay sinh ra rồi bị sốt đau, hay bị tai nạn,…để dẫn đến thương tật một đời?!... Bao năm em chưa đứng lên được như người bình thường dùng đôi chân đứng lên trên mặt đất, để cùng mọi người bước đi cho hết cuộc đời mình. Với một tâm hồn trong sáng, em khao khát  tung tăng nô đùa với các bạn cùng tuổi, cùng lớp mà đâu có được! Sao  ước mơ xa xôi quá, vẫn chưa là người lớn:

                  Giờ ra chơi / Nhìn chúng bạn vui cười chạy nhảy /

                  Em ngồi buồn / Ánh mắt bớt thơ ngây

         Tuổi thơ không được vui chơi còn gì tuổi thơ nữa. Có lẽ, giờ vào lớp công bằng hơn, thú vị hơn:

                  Giờ học vẽ / Em mừng vui / Khuôn mặt rạng ngời.

         Đọc đến đây tôi thầm cảm ơn cô giáo. Có cô, em có cả bầu trời xanh, có đàn chim bay lượn, có hoa nở rộn ràng  khoe sắc tỏa hương. Chính nhờ cô, em mới có cảm hứng sáng tạo, em bộc lộ tài năng. Biết rằng trời xanh kia là muôn thuở, cánh chim không bao giờ  ngừng bay, hoa luôn tỏa sắc hương. Tất cả quanh em rộn ràng sinh sôi, sinh sôi mãi. Tất cả thật gần gũi thân thương biết chừng nào sao tầm tay em không thể vói tới. Ước mơ em khao khát cháy bỏng. Để rồi:

                  Và tôi thấy:

                  Có-tuổi- thơ-không- bình -yên trong ấy

        Cả câu thơ được gạch nối liên kết từng tiếng “có –tuổi – thơ –không –bình –yên  trong ấy” nghe the thắt quặn lòng. Có lẽ cô giáo có quyền cảm nhận theo chủ quan hoặc khách quan đi chăng nữa thì số phận con người thay đổi  hay không?! Cô yêu người nên yêu nghề, chăm chút nghề dạy học là chăm chút  học sinh mình. Vốn trái tim nhạy cảm, cô rơm rớm nhói đau vì tạo hóa bất công! Đồng cảm, sẻ chia, giúp  đỡ là việc làm nhân hậu giữa người với người. Hình ảnh cô giáo ở trường là người mẹ thứ hai mở rộng vòng tay, tấm lòng nâng đôi cánh tuổi thơ bay lên giữa bầu trời bình yên cho em niềm tin trong cuộc sống:

             Vững vàng lên em nhé! / Ngày mai /Hạnh phúc sẽ mỉm cười /

              Rạng rỡ những niềm vui / Em sẽ là người hữu ích /

        Bài thơ “Niềm tin của tôi” là tiếng nói lương tâm của một nhà giáo cháy bỏng lòng yêu thương học sinh hết mực, là vẻ đẹp nguồn cội về tấm gương người thầy trên bục giảng dành trọn tấm lòng trang trải những tâm tư như thể phép màu động viên, khích lệ: Hãy tựa vào cô đây, đôi chân em sẽ vững vàng tiếp bước! Bầu trời là của chung em ạ! Bài thơ còn là bức thông điệp gởi đến chúng ta hãy vì cuộc sống cộng đồng luôn quan tâm chia sẻ nhiều hơn nữa!...

15.04.2010

 Nguyễn Thị Phụng
____________
(*) Trích Tấm lòng Nhà giáo tập X( NXB Giáo Dục, 2010)

Read more…